Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:25:06.762904+00:00

Саҥа Кэс Тыл: Иоанн

Саҥа Кэс Тыл: Иоанн

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. Иоанн

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

Иоанн

Иоанн

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

1

ИОАНТАН СИБЭТИЭЙ ЕВАНГЕЛИЕ

Тыл Киһи буолан кэлбитэ

1^1Аан бастаан Тыл[*] баара, Тыл Таҥараҕа баара, Тыл Таҥара этэ+. 2Кини аан бастааҥҥыттан Таҥараҕа этэ. 3Туох барыта Киниттэн саҕаламмыта, Кинитэ суох туох да саҕаламматаҕа+. 4Кини олох төрдө этэ, оттон олох киһи аймах сырдыга этэ+. 5Сырдык хараҥаҕа да сырдатар, хараҥа сырдыгы кыайар кыаҕа суох[*].

6Таҥара ыыппыт киһитэ кэлбитэ, аата Иоанн диэн этэ+. 7Бары киниттэн истэн итэҕэйэллэрин туһугар, кини дьоҥҥо сырдык туһунан кэрэһиттии кэлбитэ+. 8Кини бэйэтэ сырдык буолбатах этэ, сырдык туһунан кэрэһиттии кэлбитэ.

9Бу аан дойдуга кэлэр хас биирдии киһини сырдатар дьиҥнээх сырдык баара[*]+. 10Сырдык бу дойдуга баара, бу дойду Киниттэн саҕаламмыта, арай бу дойду дьоно Кинини билбэтэхтэрэ; 11Бэйэтин дойдутугар кэлбитэ эрээри, Бэйэтин дьоно ылымматахтара;+
12оттон ылыммыттарга, Кинини итэҕэйээччилэргэ, Кини Таҥара оҕолоро буолар быраабы биэрбитэ+. 13Кинилэр хаантан, эттэн-сиинтэн, эр киһи баҕатыттан буолбакка, Таҥараттан төрөөбүттэрэ+.

14Тыл Киһи буолан Киниэхэ толору баар илгэлээх үтүөнэн, кырдьыгынан сыдьаайан, биһигини кытта олорбута, онон биһиги Кини кэрэмэн килбиэнин, Аҕа Төрөппүт соҕотох Уолун килбиэнин, көрбүппүт+.

15Иоанн Кинини кэрэһиттээн этэрэ: «„Кэннибиттэн Кэлэн Иһээччи иннибэр буолла, тоҕо диэтэххэ, мин иннибиттэн баара“ диэн, мин бу Кини туһунан эппитим!»+

16Киниэхэ толору баар илгэлээх үтүө баайтан биһиги бары бииртэн биир алгыһы ылбыппыт. 17Сокуону Таҥара Моисейынан бэрдэрбитэ, оттон тапталы уонна кырдьыгы Иисус Христос аҕалбыта+. 18Таҥараны ким да хаһан да көрбөтөҕө, арай Аҕатыгар баар Кини Төрөппүт соҕотох Уола[*] биһиэхэ Таҥараны көрдөрбүтэ+.

Иоанн Сүрэхтээччи кэрэһиттээһинэ

19•Иоанн маннык кэрэһиттээбитэ. Иудей тойотторо Иерусалимтан Иоаҥҥа аҕабыыттары кытта левиттэри ыытан: «Эн кимҥиний?» – диэн ыйыттарбыттара.

20Иоанн куотуна барбатаҕа, аккаастаммакка аһаҕастык эппитэ: «Мин Христос буолбатахпын»+.

21«Оччоҕо кимҥиний, – диэбиттэрэ. – Илияҕын дуо?»

«Суох», – диэбитэ кини.

«Пророккун дуо?»

«Суох», – диэн хоруйдаабыта+.

22«Оччоҕо кимҥин эт, – диэбиттэрэ. – Биһигини ыыппыт дьоҥҥо тиэрдиэхпитин бэйэҥ тускунан тугу этэҕин?»

23Иоанн эппитэ: «Исайя пророк эппитин курдук, мин „Айыы Тойоҥҥо көнө суолла солооҥ“ диэн кураайы куйаарга үөгүлээччи саҥатынабын».

24Онуоха фарисейдар ыыппыт дьонноро ыйыппыттара: 25«Эн Христос да, Илия да, Пророк да буолбатах буоллаххына, тоҕо сүрэхтиигин?»

26«Мин ууга сүрэхтиибин, – диэбитэ Иоанн. – Оттон эһигини кытта Ким турарын эһиги билбэккит: 27Кини кэннибиттэн иһэрэ да, билигин иннибэр буолла. Мин Кини атаҕын таҥаһын да быатын сүөрэргэ сөбө суохпун». 28Бу Иоанн сүрэхтиир сиригэр, Иордан аттыгар Вифаварга[*], буолбута.

Аан дойду аньыытын Бэйэтигэр ылынар Бараан Оҕото

29Сарсыныгар Иоанн киниэхэ кэлэн иһэр Иисуһу көрөн эппитэ: «Аан дойду аньыытын-харатын Бэйэтигэр ылынар Таҥара Бараанын Оҕото бу иһэр+. 30„Кэннибиттэн Кэлэн Иһээччи иннибэр буолла, тоҕо диэтэххэ, мин иннибиттэн баара“ диэн бу Кини туһунан эппитим. 31Мин Кинини билбэт этим гынан баран, Кини Израильга биллэрин туһугар ууга сүрэхтии кэлбитим»+.

32Онтон Иоанн маннык туоһулаабыта: «Тыын холууп курдук халлаантан Киниэхэ түһэрин көрбүтүм+. 33Мин Кинини урут билбэт этим, ол гынан баран ууга сүрэхтэтэ миигин Ыытааччы миэхэ Тыын үөһэттэн түһэн Кимиэхэ тохтуур да, Ол – Сибэтиэй Тыынынан Сүрэхтээччи буолар диэбитэ+. 34Мин ону көрбүт буолан, Таҥара Уола бу Кини диэн туоһулуубун!»

Маҥнайгы үөрэнээччилэр

35Сарсыныгар Иоанн икки үөрэнээччитин кытта эмиэ ол сиригэр турбута+. 36Кини Иисус кэлэн иһэрин көрөөт: «Таҥара Бараанын Оҕото бу иһэр!» – диэн саҥа аллайбыта+.

37Маны истэн, үөрэнээччилэрэ иккиэн Иисуһу батыһан барбыттара. 38Иисус кэннин хайыһан көрөн: «Эһиги тугу көрдүүгүт?» – диэн ыйыппыта.

«Равви (ол аата «Үөрэтээччи»), Эн ханна олороҕунуй?» – диэн кинилэр хардары ыйыппыттара+.

39«Барсыҥ, оччоҕо көрүөххүт», – диэбитэ Иисус. Бу уон чаас[*] саҕана этэ. Үөрэнээччилэр барсан, Иисус ханна олорорун көрбүттэрэ, итиэннэ киэһэриэр диэри, Киниэхэ олорбуттара.

40Иоантан истэн Иисуһу батыспыт икки киһиттэн биирдэстэрэ Симон Петр быраата Андрей этэ+. 41Андрей убайын Симоны бастакынан булан ылан эппитэ: «Биһиги Мессияны (ол аата Христоһу) буллубут»+. 42Итиэннэ кинини Иисуска илдьэ кэлбитэ. Симон диэки көрөн баран Иисус: «Эн Иона[*] уола Симоҥҥын, – диэбитэ. – Аны мантан инньэ Кифа диэн ааттаныаҥ». (Ол аата Петр, «таас» диэн суолталаах аат.)+

Филиптээх Нафанаилы ыҥырыы

43Нөҥүө күнүгэр Иисус Галилеяҕа барардыы быһаарынан, Филиби булан: «Миигин батыс», – диэбитэ.

( 44Филипп Вифсаидаттан, Андрейдаах Петр куораттарыттан, төрүттээҕэ.)+
45Филипп Нафанаилы булан этэр: «Биһиги Моисей Сокуонугар уонна Пророктарга Суруллубуту – Назареттан төрүттээх Иосиф уолун Иисуһу – буллубут»+.

46«Ол Назареттан туох эмэ үтүө тахсыан сөп үһү дуо?» – Нафанаил саарбахтыыр.

«Бараҥҥын көр», – диэн хоруйдуур Филипп.

47Иисус Киниэхэ кэлэн иһэр Нафанаилы көрөн этэр: «Бу туох да албына-көлдьүнэ суох дьиҥ чахчы Израиль киһитэ»+.

48«Эн миигин хантан билэҕиний?» – Нафанаил дьиктиргиир.

«Мин эйигин, Филипп өссө ыҥыра илигинэ, смоковница анныгар көрбүтүм», – диэн хоруйдуур Иисус.

49«Равви! – Нафанаил саҥа аллайа түһэр. – Эн Таҥара Уолунаҕын, Израиль Ыраахтааҕытынаҕын!»+

50«Эйигин смоковница анныгар көрбүтүм диэбитим иһин, Миигин итэҕэйэҕин; аны маннааҕар өссө улаханы көрүөҕүҥ, – диир Иисус 51уонна салгыы этэр: – Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: мантан инньэ эһиги халлаан арылларын уонна Таҥара Аанньаллара Киһи Уолугар кэлэллэрин-баралларын көрүөххүт»+.

2

Канаҕа буолбут уруу

2^1Үһүс күнүгэр Галилея Канатыгар уруу буолбута, онно Иисус Ийэтэ сылдьыбыта+. 2Иисус үөрэнээччилэриниин урууга эмиэ ыҥырыллыбыттара. 3Арыгы бүппүтүн көрөн, Иисус Ийэтэ Киниэхэ: «Арыгылара суох», – диэн этэр.

4«Эн биһикки онно туохпут кыһалҕатай? – диир Киниэхэ Иисус. – Мин кэмим өссө да кэлэ илик»+.

5Ийэтэ чаҕардарга: «Эһиги Кини тугу этэр да, ону толоруҥ», – диир.

6Манна иудейдар ыраастаналларыгар аналлаах иккилии эбэтэр үстүү мээрэй уу киирэр алта таас купсууна турара+.

7Иисус чаҕардарга: «Иһиттэргэ уута толору кутуҥ», – диэн соруйар. Тобус-толору гына уу куталлар.

8«Билигин мантан баһан ылан, урууну салайааччыга илдьэн биэриҥ», – диир Иисус. Арыгыны илдьэн биэрэллэр. 9Урууну салайан ыытааччы бу арыгы хантан кэлбитин билбэт этэ, арай ууну баспыт чаҕардар эрэ билэллэрэ, онон кини бу арыгыга кубулуйбут ууну амсайаат, күтүөтү ыҥыран ылан: 10«Хайа да киһи бастаан арыгытын бастыҥын, онтон ыалдьыттар итирдэхтэринэ, мөлтөҕүн туруорар, – диэбитэ. – Эн буоллаҕына баччааҥҥа диэри үчүгэй арыгыны харыстаан олорбуккун».

11Ити курдук Иисус Галилея Канатыгар дьикти бэлиэни аан маҥнай оҥорон, Бэйэтин килбиэнин көрдөрүөҕүттэн ыла үөрэнээччилэрэ Кинини итэҕэйбиттэрэ.

12Бу кэнниттэн Иисус Ийэтиниин, бырааттарыныын уонна үөрэнээччилэриниин Капернаумҥа кэлэн, хас да күн буолбуттара+.

Таҥара Дьиэтин ырааһырдыы

13•Иудей Паасхата чугаһаан, Иисус Иерусалимҥа кэлбитэ+. 14Ол кэлэн көрбүтэ, Таҥара Дьиэтин тиэргэнигэр оҕус, бараан, холууп атыылааччылар, харчы уларытааччылар олороллоро. 15Иисус, быанан кымньыы оҥостон, барааннары, оҕустары – барыларын Таҥара Дьиэтиттэн үүртэлээн таһаартаабыта, харчы уларытааччылар остуолларын түҥнэритэ анньыталаан, харчыларын ыһыталаан кэбиспитэ. 16Уонна холууп атыылааччыларга эппитэ: «Балары мантан киэр гыныҥ! Мин Аҕам Дьиэтин эргиэн дьиэтэ оҥостумаҥ!»+
17Онуоха үөрэнээччилэрэ «Эн Дьиэҕэр тапталым Миигин уоттуу сиэҕэ» диэн Суруйууларга этиллибитин өйдөөн кэлбиттэрэ+.

18Оттон иудей тойотторо Киниэхэ эппиттэрэ: «Маннык быһыыланар бырааптааххын Эн биһиэхэ ханнык дьикти бэлиэни көрдөрөн итэҕэтэҕин?»+

19«Бу Таҥара Дьиэтин үрэйиҥ, Мин ону үс күнүнэн чөлүгэр түһэриэм», – диэн хоруйдаабыта Иисус+.

20Маны истэн иудейдар абарбыттара: «Бу Таҥара Дьиэтэ түөрт уон алта сыл тухары тутуллубута, ону Эн үс күн иһигэр тутуоҥ үһү дуо?» 21Оттон Кини Таҥара Дьиэтэ диэн Бэйэтин этин-сиинин эппитэ. 22Үөрэнээччилэрэ кэлин, Иисус өлөн баран тиллибитин кэннэ, Кини итини эппитин өйдөөн, Суруйуулары итиэннэ Кини эппит тылын итэҕэйбиттэрэ+.

Иисус Христос дьону курдат билэр

23Иисус Иерусалимҥа Паасха бырааһынньыгар сылдьан оҥорор дьикти дьайыыларын көрөн, үгүс дьон Кинини итэҕэйбиттэрэ+. 24Оттон Кини барыларын билэр буолан, кинилэр итэҕэллэригэр эрэммэт этэ, 25итиэннэ киһи кимин-тугун атын киминэн эмэ туоһулатарга кыһаллыбат этэ; киһи ис дууһатын Кини Бэйэтэ курдат билэрэ.

3

Иисус Христос уонна Никодим

3^1Иудейдар биир аҕа баһылыктара Никодим диэн ааттаах фарисей баара+. 2Кини түүн Иисуска кэлэн эппитэ: «Равви! Эн Таҥара ыыппыт Үөрэтээччитэ буоларгын билэбит. Ким да, Таҥара кинини кытта бииргэ буолбатаҕына, бу Эн көрдөрөр дьиктилэргин оҥорор кыаҕа суох».

3«Дьиҥ кырдьыгы эйиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – киһи үөһэттэн хаттаан[*] төрөөбөтөҕүнэ Таҥара Саарыстыбатын көрөр кыаҕа суох».

4«Киһи кырдьан баран хайдах саҥаттан төрүөҕэй? Ийэтин иһигэр төннөн иккиһин төрүүр кыахтаах үһү дуо?» – диэбитэ Никодим.

5Иисус эппитэ: «Дьиҥ кырдьыгы эйиэхэ этэбин: ууттан уонна Тыынтан төрөөбөтөх киһи Таҥара Саарыстыбатыгар киирэр кыаҕа суох;+
6эт-хаан эти-хааны, оттон Тыын тыыны төрөтөр. 7Эйиэхэ үөһэттэн төрүөх тустааххыт диэн эппиппин дьиктиргээмэ. 8Тыын[*] ханна баҕарбыт сиригэр тыынар, саҥатын истэҕин эрээри, хантан кэлэрин, ханна барарын билбэккин. Тыынтан төрөөбүт хас биирдии киһиэхэ оннук буолар».

9«Хайдах оннук буолар баҕайытай?» – диэбитэ Никодим.

10Иисус эппитэ: «Израиль үөрэтээччитэ эрээригин, итини билбэккин дуу? 11Дьиҥ кырдьыгы эйиэхэ этэбин: Биһиги тугу билэрбитин этэбит, тугу көрбүппүтүн кэрэһилиибит, оттон эһиги Биһиги кэрэһилиирбитин ылыммаккыт. 12Мин эһиэхэ сирдээҕи туһунан эппиппин итэҕэйбэт буоллаххытына, халлааннааҕы туһунан эттэхпинэ, хайаан итэҕэйиэххитий? 13Халлааҥҥа баар[*], Халлаантан түһэн кэлбит Киһи Уолуттан ураты атын ким да онно тахса сылдьыбатаҕа+.

14-15Моисей кураайы куйаарга сылдьан алтан моҕойу өрө анньан таһаарбытыныы, Киһи Уола, бары Киниэхэ итэҕэйээччи өлбөтүн, бараммат олохтонорун туһугар, үөһэ таһаарыллыахтаах+. 16Таҥара бу аан дойдуну ол курдук таптаан, Бэйэтин Төрөппүт Соҕотох Уолун, Кинини итэҕэйэр ханнык баҕарар киһи өлбөтүн, бараммат олохтонорун туһугар, биэрбитэ»+.

17Таҥара Уолун аан дойдуну дьүүллэтэ ыыппатаҕа, аан дойду Кининэн быыһанарын туһугар ыыппыта+. 18Кинини итэҕэйэр киһи дьүүллэммэт, оттон итэҕэйбэт киһи, Таҥара Төрөппүт соҕотох Уолун аатын итэҕэйбэтэх буолан, хайыы-үйэ дьүүллэнэн турар+. 19Оттон дьүүл маннык: сырдык бу аан дойдуга кэлбитэ, ол гынан баран дьон хара дьайдаахтык быһыыланар буолан, сырдыктааҕар хараҥаны ордорбуттара+. 20Куһаҕаны оҥорор киһи сырдыгы абааһы көрөр, куһаҕаным арыллыа диэн куттанан сырдыкка барбат;+
21оттон кырдьыгынан сылдьар киһи, тугу оҥорбута барыта Таҥара эппитинэн буолара көстөрүн туһугар, сырдыкка талаһар[*].

Иисус Христос уонна Иоанн Сүрэхтээччи

22Бу кэнниттэн Иисус үөрэнээччилэрин кытта Иудея сиригэр кэлбитэ; онно кинилэрдиин бииргэ олорон дьону сүрэхтиир этэ+. 23Иоанн эмиэ Салим таһынааҕы элбэх уулаах сиргэ – Еноҥҥа – сүрэхтиирэ; дьон киниэхэ кэлэн сүрэхтэнэн бараллара. ( 24Иоанн өссө хаайылла илигэ.)+

25Ол саҕана кини үөрэнээччилэрэ иудейдары[*] кытта ыраастаныы сиэрин-туомун туһунан мөккүспүттэрэ+. 26Кинилэр Иоаҥҥа кэлэн эппиттэрэ: «Равви! Били эйигин кытта Иордан уҥуор сылдьыбыт, эн кэрэһиттээбит Киһиҥ кэлэн сүрэхтии сылдьар, бары Киниэхэ баран эрэллэр»+.

27Иоанн хоруйдаабыта: «Халлаантан бэриллибэтэх буоллаҕына, киһи бэйэтэ тугу да ылсар кыаҕа суох+. 28„Мин Христос буолбатахпын, Кини иннигэр ыытыллыбытым“ диэн эппиппин эһиги бэйэҕит бигэргэтэр кыахтааххыт+. 29Кыыс кэпсэтиилээх киһитэ – күтүөт; оттон күтүөт доҕоро, кини аттыгар туран, доҕорун саҥатын истэн үөрэр эрэ. Ол үөрүүм билигин дьэ толору ситтэ+. 30Кини улаатан, оттон мин аччаан иһиэхтээхпин».

Үөһэттэн Кэлээччи

31Үөһэттэн Кэлээччи барыларыттан үрдүк, оттон сирдээҕи сир киһитин быһыытынан сирдээҕини саҥарар; Халлаантан Кэлээччи барыларыттан үрдүк; 32Кини тугу көрбүтүн, тугу истибитин туоһулуур, арай Кини туоһулуурун ким да ылыммат. 33Кини туоһутун ылыммыт киһи Таҥара кырдьыктааҕын бигэргэтэр,+
34тоҕо диэтэххэ, Таҥара Ыыппыта Таҥара тылын этэр: Таҥара Киниэхэ Тыыны кэмэ суох биэрэр. 35Аҕата Уолун таптыыр буолан, тугу барытын Киниэхэ туттарбыта+. 36Уолун итэҕэйэр киһи бараммат олохтоох, оттон Уолун итэҕэйбэт киһи олоҕу көрүө суоҕа[*]: Таҥара уора-кылына киниттэн үйэлэр тухары араҕыа суоҕа+.

4

Иисус Христос уонна Самария дьахтара

4^1Иисус Иоаннааҕар элбэх үөрэнээччилэнэн эрэрин, кинитээҕэр элбэхтик сүрэхтиирин туһунан сурах фарисейдарга тиийбитин билэн 2(дьиҥэр, Кини Бэйэтэ буолбатах, үөрэнээччилэрэ сүрэхтииллэрэ),+
3Иудеяттан араҕан Галилеяҕа төннүбүтэ+. 4Барар суола Самариянан ааһара+.

5Кини Самарияҕа Сихарь куоракка, Иаков былыр уолугар Иосифка биэрбит өлбүгэ сирин кытыытыгар кэлбитэ+. 6Онно Иаков холуодьаһа баара. Иисус айантан сылайан, холуодьас аттыгар сынньана олорбута. Күн ортотун саҕана этэ.

7Биир Самария дьахтара холуодьастан уу баһа кэлбитэ. «Уугуттан иһэрт эрэ», – диэбитэ Иисус. 8Үөрэнээччилэрэ куоракка ас атыылаһа киирбит кэмнэрэ этэ.

9«Миигиттэн, Самария дьахтарыттан, уу көрдүүгүн дуу? – дьахтар соһуйбута. – Эн иудейгын буолбат дуо?» (Иудейдар Самария дьонун иһиттэриттэн аһаабаттар.)

10Иисус эппитэ: «Таҥара тугу бэлэхтиирин, Ким эйиэхэ уугуттан иһэрт диирин билэриҥ эбитэ буоллар, Киниттэн бэйэҥ көрдөһүөҥ этэ, оччоҕо Кини эйиэхэ өлбөт мэҥэ уутун биэриэ этэ»+.

11«Тойон! – диэбитэ дьахтар. – Эн уу баһар иһитэ суоххун, холуодьас буоллаҕына дириҥ, ол кэннэ өлбөт мэҥэ уута эйиэхэ хантан баар буолуой? 12Эн ама бу холуодьаһы биһиэхэ биэрбит, мантан уолаттарыныын испит, сүөһүлэрин уулаппыт аҕабытынааҕар, Иаковтааҕар, улахан үһүгүн дуо?»

13«Бу холуодьастан иһэр киһи сотору син биир утатыаҕа, – диэбитэ Иисус. – 14Оттон Мин биэрэр уубун иһэр киһи үйэ-саас тухары утатыа суоҕа. Мин биэрэр уум киниэхэ киирэн, бараммат олоххо сүүрүгүрэ устар дьүүктэ уута буолуоҕа»+.

15Дьахтар эппитэ: «Тойонуом! Миэхэ ол уугуттан бэрсибэккин ээ. Ону иһэн, аны утаппат буолар буоллахпына, манна уу баһа кэлиэм суоҕа этэ».

16«Баран эргин ыҥыран кэл», – диэбитэ Иисус.

17«Мин эрэ суохпун», – диэн хоруйдаабыта дьахтар.

«Эрэ суохпун диэн кырдьыгы эттиҥ, – диэбитэ Иисус. – 18Эн биэстэ эрдэнэ сылдьыбытыҥ, билигин эмиэ эйигин кытта олорооччу эриҥ буолбатах. Ити кырдьыгы эттиҥ».

19«Тойонуом, мин көрдөхпүнэ, Эн пророк эбиккин, – диэбитэ дьахтар. –+
20Биһиги аҕаларбыт бу хайаҕа тахсан Таҥараҕа сүгүрүйэллэрэ, оттон эһиги сүгүрүйэр сир Иерусалимҥа баар диигит»+.

21Иисус эппитэ: «Мин тугу этэрбин итэҕэй: эһиги аны Аҕаҕа сүгүрүйээри бу хайаҕа тахсаргыт да, Иерусалимҥа бараргыт да уурайар кэмэ кэлэн иһэр. 22Эһиги туохха сүгүрүйэргитин билбэккит, оттон биһиги билэбит – быыһабыл иудейдартан кэлиэҕэ+. 23Ол эрээри Аҕаҕа дьиҥ сүгүрүйээччилэр Тыын күүһүнэн дьиҥнээхтик сүгүрүйэр кэмнэрэ кэлэн иһэр, хайыы-үйэ кэллэ даҕаны. Аҕа оннук сүгүрүйүүнү кэтэһэр+. 24Таҥара – Тыын, онон Таҥараҕа сүгүрүйээччилэр Тыын күүһүнэн дьиҥнээхтик Киниэхэ сүгүрүйүөх тустаахтар»+.

25Дьахтар эппитэ: «Мессия (ол аата Христос) кэлэрин билэбин. Кини кэлэн барытын биһиэхэ быһаарыа»+.

26«Ол – Мин, бу эйигин кытта Кэпсэтэ Олорооччу буолабын», – диэбитэ Иисус+.

Үөрэнээччилэр куораттан кэлэллэр

27Бу кэмҥэ үөрэнээччилэрэ тиийэн кэлэн, Кини дьахтары кытта кэпсэтэрин көрөн дьиктиргээбиттэрэ; ол да буоллар «Эн киниттэн тугу ирдиигин?» эбэтэр «Кинини кытта тугу кэпсэттиҥ?» диэн ким да ыйыппатаҕа.

28Дьахтар уулаах иһитин хаалларан, куоракка киирбитэ. 29Онно киирэн дьоҥҥо: «Олохпор тугу гыммыппын барытын бэйэбэр этэн биэрбит Киһини баран көрүҥ, – диэбитэ. – Кини Христос буолбатаҕа буолуо дуо?» 30Дьон куораттарыттан тахсан Киниэхэ барбыттара.

31Ол кэмҥэ үөрэнээччилэрэ: «Равви, аһаа!» – диэн көрдөспүттэрэ.

32«Миэхэ эһиги билбэт аһылыккыт баар», – диэбитэ Иисус. 33Онуоха үөрэнээччилэрэ бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Ким эрэ ас аҕалан биэрбитэ буолуо дуо?» – дэһиспиттэрэ.

34Иисус эппитэ: «Мин аһылыгым Миигин Ыытааччы көҥүлүн толоруу уонна Кини үлэтин ситэрии буолар+. 35Эһиги аны түөрт ыйынан бурдук быһыыта саҕаланыа дэһэҕит буолбат дуо? Оттон Мин эһиэхэ этэбин: төбөҕүтүн көтөҕөн, бурдуктаах бааһыналар хайдах курдук сырдаабыттарын, быһарга уолдьаспыттарын көрүҥ!+
36Бурдук быһааччы төлөбүр да ылар, бараммат олоххо анаан үүнүү да хомуйар, онон быһааччы да, хомуйааччы да иккиэн тэҥҥэ үөрүөхтэрэ+. 37Биирэ бурдук ыһар, атына үүнүүтүн хомуйар диэн өс хоһооно сөпкө этэр. 38Мин эһигини бэйэҕит эрэйдэнэн үүннэрбэтэххитин быстара ыыттым: онно атыттар үлэлээбиттэрэ, оттон эһиги кинилэр үлэлэрин түмүгүн үллэстэҕит».

39Бу Самария куоратын үгүс олохтоохторо «Олохпор тугу гыммыппын барытын бэйэбэр кэпсээн биэрдэ» диэбит дьахтары истэн, Иисуһу итэҕэйбиттэрэ. 40Онон Киниэхэ кэлэн өссө хаала түһэригэр көрдөспүттэрэ, ол иһин Кини бу куоракка икки күн буолбута.

41Этэр тылын истэн баран, өссө элбэх киһи итэҕэйбитэ, 42онон дьахтарга этэллэрэ: «Билигин эн эрэ кэпсээҥҥиттэн итэҕэйэр буолбатахпыт, аны бэйэбит иһиттибит, биллибит, Кини чахчы аан дойдуну Быыһааччы, Христос эбит»+.

Тойон уолун үтүөрдүү

43Икки күн буолан баран Иисус Самария сириттэн тахсан, Галилеяҕа барбыта. 44Кини пророк бэйэтин дойдутугар хаһан да чиэстэммэт диэн этэрэ+. 45Галилеяҕа кэлбитигэр Иерусалимҥа бырааһынньыкка сылдьыбыт олохтоохтор, Иисус оҥорбут дьиктилэрин барытын көрбүт буолан, Кинини үчүгэйдик көрсүбүттэрэ+.

46Иисус ууну арыгыга кубулуппут сиригэр Галилея Канатыгар эргиллэн кэлбитэ. Онно ыраахтааҕы үрдүк сололоох үлэһитэ кэлэ сылдьара. Кини уола Капернаумҥа ыалдьа сытара+. 47Иисус Иудеяттан Галилеяҕа төннөн кэлбит сураҕын истэн, кини Иисуска кэлэн, өлөөрү сытар уолун үтүөрдэригэр көрдөспүтэ.

48«Туох эмэ бэлиэни, дьиктини көрө иликкитинэ, эһиги итэҕэйиэххит суоҕа», – диэбитэ Иисус киниэхэ+.

49«Тойонуом! Оҕом өлө илигинэ, тиийэ оҕус», – ыраахтааҕы үлэһитэ көрдөспүтэ.

50«Дьиэҕэр төнүн, уолуҥ өлүө суоҕа», – диэбитэ Иисус. Киһи Иисус эппитин итэҕэйэн, дьиэтигэр барбыта. 51Чаҕардара кинини аара суолга көрсөн, уола үтүөрбүтүн туһунан эппиттэрэ. 52Оҕото төһөҕө үтүөрэн барбытын ыйыппытыгар: «Этэ умайара бэҕэһээ сэттэ чаас[*] саҕана ааспыта», – диэбиттэрэ.

53Оҕо аҕата маны истэн, Иисус уолуҥ өлүө суоҕа диэбит кэмигэр оҕото үтүөрбүтүн билбитэ, онон бэйэтэ да, дьиэлээхтэрэ да бука бары Кинини итэҕэйбиттэрэ+.

54Иисус бу иккис бэлиэ дьиктини, Иудеяттан Галилеяҕа төннөн кэлэн баран, оҥорбута+.

5

Вифездаҕа ыарыһаҕы үтүөрдүү

5^1Бу кэнниттэн иудей бырааһынньыга буолбутугар Иисус Иерусалимҥа кэлбитэ. 2Иерусалимҥа Барааннар Ааннарын чугаһыгар еврейдии Вифезда[*] диэн ааттаах биэс колоннадалаах хаһыы көлүйэ баар. 3Ол колоннадаларга бэрт элбэх ыарыһах – хараҕа суох, доҕолоҥ, босхоҥ дьон – уу долгуйарын кэтэһэн сыталлара. 4Арыт Айыы Тойон Аанньала көлүйэҕэ түһэн ууну бүллүгүрэтэрэ, оччоҕо, уу долгуйаатын кытта, ууга урут киирбит ханнык да ыарыылаах киһи үтүөрэн хаалара[*]. 5Манна отут аҕыс сыл устата ыалдьыбыт киһи сытара. 6Иисус кинини көрөн, уһуннук ыалдьыбытын билэр буолан: «Үтүөрүөххүн баҕараҕын дуо?» – диэн ыйыппыта.

7«Тойонуом, баҕарабын! – дии түспүтэ ыарыһах. – Ол гынан баран, уу долгуйдаҕына, ууга киллэрэр киһим суох; хаһан бэйэм тиийиэхпэр диэри, атын киһи иннибэр киирбитэ баар буолар».

8«Туран тэллэххин ылан бар», – диэбитэ Иисус+. 9Сонно тута киһи үтүөрэн хаалбыта, туран тэллэҕин ылан бэйэтэ хааман барбыта.

Бу субуота күн этэ. 10Ол иһин иудейдар тойотторо үтүөрбүт киһиэхэ: «Бүгүн субуота, онон тэллэххин тута сылдьарыҥ көҥүллэммэт»[*], – диэбиттэрэ+.

11Кини эппитэ: «Миигин үтүөрдүбүт Киһи тэллэххин тутан бар диэбитэ».

12«Эйигин тэллэххин тутан бар диэбит хайа киһиний?» – иудейдар ыйыппыттара.

13Иисус хайыы-үйэ хойуу дьон быыһынан киирэн баран хаалбыт буолан, киһи Кини кимин билбэтэх этэ.

14Кэлин кинини, Таҥара Дьиэтигэр сылдьарын көрсөн[*] Иисус: «Дьэ бу үтүөрэн чэгиэн буолан сылдьаҕын, – диэбитэ. – Аны аньыыны оҥорума – оҥордоххуна эйиэхэ итиннээҕэр куһаҕан буолуо». 15Киһи иудейдарга тиийэн, кинини Иисус үтүөрдүбүтүн туһунан кэпсээбитэ.

Таҥара Уолун былааһа

16Субуотаҕа итинник дьайыылары оҥорорун иһин, иудейдар Иисуһу сойуолаһан, өлөрөр түгэни көрдөөбүттэрэ+. 17Иисус буоллаҕына кинилэргэ этэрэ: «Аҕам өрүү үтүөнү оҥорор, онон Мин эмиэ үтүөнү оҥоробун». 18Субуотаны кэһэрин ааһан, өссө Таҥараҕа тэҥнэһэн Кинини Аҕам диир диэннэр, иудейдар Иисуһу өлөрүөхтэрин ордук сэтэрэн туран баҕарбыттара+.

19Ол иһин Иисус кинилэргэ эппитэ: «Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Уола, Аҕата тугу оҥорорун көрө илигинэ, Бэйэтин көҥүлүнэн тугу да оҥорор кыаҕа суох: Аҕата тугу оҥорор да, Уола эмиэ ону оҥорор. 20Аҕата Уолун таптыыр буолан, тугу оҥорорун барытын Уолугар көрдөрөр; оннооҕор да улахан эһигини сөхтөрөр дьайыылары Уолугар көрдөрүөҕэ+. 21Аҕата өлбүттэри тилиннэрэн, олоҕу биэрэринии, Уола эмиэ кими баҕарбытын тилиннэрэр+. 22-23Аҕата кими да дьүүллээбэт: бука бары Аҕатын ытыктыылларын курдук, Уолун эмиэ ытыктаатыннар диэн, дьүүлү барытын Уолугар биэрбитэ. Ким Уолун ытыктаабат, ол Кинини ыыппыт Аҕатын эмиэ ытыктаабат++.

24Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Мин этэр тылбын истэр, Миигин Ыыппыты итэҕэйэр киһи бараммат олохтоох; кини өлөр өлүүттэн туораан бараммат олоххо киирбит буолан, дьүүлгэ турбат+. 25Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: өлбүттэр Таҥара Уола этэрин истэр итиэннэ истэн баран тиллэр кэмнэрэ кэлэн иһэр, хайыы-үйэ кэллэ даҕаны+.

26Аҕа, Бэйэтэ олох төрдө буоларыныы, Уолун эмиэ олох төрдө гыммыта,+
27Кини Уола – Киһи Уола, ол иһин Кини дьүүллүүр быраабы Уолугар биэрбитэ. 28Бу эппиппин дьиктиргээмэҥ. Хоруопка сытааччылар бука бары Таҥара Уола этэрин истэр кэмнэрэ кэлэн эрэр+. 29Оччоҕо үтүөнү оҥорбуттар Олоххо тиксээри, куһаҕаны оҥорбуттар Дьүүлгэ тураары тиллэн, хоруоптарыттан тахсан кэлиэхтэрэ. 30Мин Бэйэм көҥүлбүнэн тугу да оҥорор кыаҕым суох. Хайдах истэбин да, оннук дьүүллүүбүн, онон Мин дьүүлүм кырдьыктаах: Мин Бэйэм көҥүлбүн буолбакка, Миигин Ыыппыт Аҕам көҥүлүн толорорго дьулуһабын+.

Иисус Христос туһунан туоһулааһын

31Бэйэбин Бэйэм эрэ туоһуланар буоллахпына, Мин туоһум дьиҥэ суох+. 32Миигин туоһулуур Атын Туоһу баар, Кини Мин туспунан этэрэ кырдьыктааҕын билэбин. 33Эһиги Иоаҥҥа киһи ыыта сылдьыбыккытыгар Иоанн кырдьыгы туоһулаабыта+. 34Ол эрээри Мин киһиттэн туоһу эрэйбэппин, маны барытын эһиги быыһанаргыт туһугар этэбин.

35Иоанн умайан сыдьаайа сырдата турар сибэтиилинньик этэ, ол гынан баран эһиги кылгас кэмҥэ эрэ кини сырдыга эһигини үөрдүөн баҕарбыккыт+. 36Оттон Миэхэ Иоантан ордук улахан туоһу баар: Аҕам Миэхэ оҥорторо биэрбит дьайыылара, Мин тугу оҥорорум – ол барыта Миигин Аҕам ыыппытын туоһулуур+. 37Миигин ыыппыт Аҕам Бэйэтинэн Мин туспунан туоһулаабыта, оттон эһиги Кини саҥатын да истэ, дьүһүнүн да көрө иликкит; 38итиэннэ Кини Ыыппытын итэҕэйбэт буолаҥҥыт, Кини тылын сүрэххитигэр иҥэриммэккит. 39Эһиги Суруйуулары ааҕан, бараммат олоххо тиксиэхпит диигит, ол иһин барытын кыһаллан туран чинчийэҕит. Оттон Суруйуулар Мин туспунан туоһулууллар эбээт+. 40Ол эрээри эһиги Олоххо тиксэр туһугар Миэхэ кэлиэххитин баҕарбаккыт.

41Мин дьонтон Бэйэбэр албан ааты эрэйбэппин+. 42Эһиги сүрэххитигэр Таҥараҕа таптал суоҕун билэбин. 43Мин Аҕам аатыгар кэлбитим гынан баран, эһиги Миигин ылыммаккыт, оттон ким эмэ атын бэйэтин аатыгар тиийэн кэллэҕинэ, кинини ылыныаххыт+. 44Бэйэ-бэйэҕититтэн хайҕал ылсар, оттон Таҥараттан хайҕал ыларга дьулуспат буоллаххытына, эһиги хайдах итэҕэйэр кыахтаныаххытый+?

45Аҕатын иннигэр биһигини буруйдуо дии санаамаҥ: эрэнэр Моисейгыт эһигини буруйдуоҕа. 46Моисейы итэҕэйэргит эбитэ буоллар, Миигин эмиэ итэҕэйиэ этигит: кини Мин туспунан суруйбута. 47Оттон кини суруйбутун итэҕэйбэт буоллаххытына, Мин этэрбин хайдах итэҕэйиэххитий?»

6

Биэс тыһыынча киһини аһатыы

6^1•Бу кэнниттэн Иисус Галилея муоратын уҥуоргу кытылыгар, Тивериада уобалаһыгар барбыта. 2Ыарыһахтары дьиктитик үтүөрдэрин көрөн, Кинини элбэх киһи батыспыта. 3Иисус үөрэнээччилэрин кытта хайаҕа тахсан олорбута. 4Иудей бырааһынньыга Паасха чугаһаан турар кэмэ этэ+.

5Иисус төбөтүн өндөтөн, элбэх киһи кэлэн иһэрин көрөн, Филипкэ эппитэ: «Дьону аһатарга хантан килиэп атыылаһабытый?» (+
6Кинилэри тургутан көрөн итинник ыйыппыта, дьиҥэр, тугу гынарын Бэйэтэ билэр этэ.)

7«Икки сүүс динарийга[*] атыыластахха даҕаны син биир барыларыгар тиийбэт, – диэбитэ Филипп. – Киһи аайы тооромос да тиксиэ суоҕа».

8Үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ, Симон Петр быраата Андрей, Иисуска эппитэ:+
9«Манна биир уолчаан биэс дьэһимиэн килиэптээх, икки балыктаах эбит. Бачча элбэх дьоҥҥо ол ас үһү дуо?»

10«Дьону олордуталааҥ», – диэбитэ Иисус. (Хойуу оттоох сир этэ.) Барыта биэс тыһыынча кэриҥэ киһи олорбута. 11Иисус килиэби ылан Таҥараҕа махтанан баран, үөрэнээччилэригэр үллэрбитин кинилэр олорор дьоҥҥо түҥэппиттэрэ; балыгы эмиэ ким төһөнү баҕарарынан үллэрбиттэрэ+.

12Топпуттарын кэннэ, Иисус үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Ордубут аһы тугу да хаалларбакка, хомуйан ылыҥ». 13Онон биэс дьэһимиэн килиэптэн туох ордубутун хомуйан, уон икки тымтайы толорбуттара.

14Иисус дьиктини оҥорбутун көрөн олорбут дьон: «Бу дойдуга кэлиэхтээх Пророк чахчы бу Кини эбит!» – диэн түмүккэ кэлбиттэрэ+. 15Кэлэн Кинини тутан ылан баран, норуокка «Бу – биһиги ыраахтааҕыбыт» диэри гыналларын билэн, Иисус эмиэ соҕотоҕун хайаҕа тахсыбыта.

Уу устун хаамыы

16•Киэһэрбитин кэннэ, үөрэнээччилэрэ муораҕа киирбиттэрэ, 17оҥочолоругар олорон, уҥуор баар Капернаумҥа устубуттара. Хараҥаран эрэрэ, Иисус буоллаҕына өссө да кэлэ илигэ. 18Күүстээх тыал түһэн, муора бааллыран барбыта. 19Көс аҥаарын курдугу устан баран, Иисус муора устун хааман иһэрин, оҥочолоругар чугаһаабытын көрөн уолуйа куттаммыттара. 20«Куттанымаҥ, бу – Мин», – диэбитэ Иисус. 21Кинини олордоору гыммыттара да, оҥочолоро ол кэмҥэ тиийиэхтээх кытылыгар тиксэ охсон хаалбыта.

22Нөҥүө күнүгэр муора уҥуоргу кытылыгар хаалбыт дьон онно Кини үөрэнээччилэрэ киирбит соҕотох оҥочолоруттан ураты атын оҥочо суоҕун, Иисус[*] үөрэнээччилэрин кытта олорсубатаҕын, кинилэр бэйэлэрэ эрэ устан барбыттарын көрбүттэрэ. 23Ол ыккардыгар Айыы Тойон алҕаабыт килиэбин сиэбит сирдэрин аттыгар Тивериадаттан эбии атын оҥочолор кэлитэлээбиттэрэ. 24Иисус Бэйэтэ да, үөрэнээччилэрэ да манна суохтарын көрөн, кэлбит дьон оҥочолоругар олорон, Иисуһу көрдүү Капернаумҥа устубуттара.

Олох килиэбэ

25Кини муора уҥуоргу кытылыгар сылдьарын булан, дьиктиргээн: «Равви! Эн манна хаһан кэлбиккиний?» – диэн ыйыппыттара.

26«Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – эһиги Мин оҥорбут дьиктилэрбин өйдөөн буолбакка, килиэби тото сиэбит буолаҥҥыт, Миигин көрдүүгүт. 27Эһиги курсуйар аска буолбакка, бараммат олоххо тиксэрэр аска кыһаллар буолуҥ. Оннук аһы эһиэхэ Киһи Уола биэриэҕэ: Аҕата Таҥара Кинини Бэйэтин бэчээтинэн бэлиэтээбитэ».

28Кинилэр Иисустан: «Таҥара сөбүлүүр дьайыыларын оҥорор туһугар биһиги тугу гынабытый?» – диэн ыйыппыттара.

29«Таҥара Ыыппытын итэҕэйиҥ, ол буолуо – Таҥара сөбүлүүр дьайыытын оҥоруу», – диэбитэ Иисус+.

30«Биһиги көрөн итэҕэйэрбит туһугар, Эн биһиэхэ туох дьикти бэлиэни көрдөрүөххүн сөбүй? – кинилэр ыйыппыттара. – Туох эмэ дьиктини оҥорон көрдөрүөҥ дуо+? 31„Кинилэри аһатаары Халлаантан килиэп түһэрэн биэрдэ“ диэн суруллубутунуу, өбүгэлэрбит кураайы куйаарга сылдьан Халлаантан түспүт мааннаны сиэбиттэрэ дии»+.

32Иисус эппитэ: «Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: килиэби Халлаантан Моисей ылан биэрбэтэҕэ, Мин Аҕам Халлаантан эһиэхэ дьиҥнээх килиэби биэрэр. 33Кини, Халлаантан Түһээччи, аан дойдуга Олоҕу Биэрээччи, Таҥара килиэбэ буолар».

34«Оо, Тойоммуот! – диэбиттэрэ. – Биһиэхэ оннук килиэби өрүүтүн биэрдэргин»+.

35Иисус кинилэргэ эппитэ: «Мин олох килиэбинэбин. Миэхэ кэлэр киһи аччыктыа суоҕа, Миигин итэҕэйэр киһи хаһан да утатыа суоҕа+. 36Ол эрээри эһиги Миигин көрөн да баран, итэҕэйбэккит диэн, Мин эһиэхэ этэн турабын. 37Аҕам Миэхэ тугу биэрэрэ барыта Миэхэ кэлиэҕэ, Миэхэ кэлээччини Мин киэр үүрүөм суоҕа:+
38Мин Бэйэм көҥүлбүн толоро буолбакка, Миигин Ыыппыт Аҕам көҥүлүн толоро халлаантан түспүтүм+. 39Мин Кини биэрбититтэн тугу да сүтэриэ суохтаахпын, тиһэх күҥҥэ ону барытын тилиннэриэхтээхпин. Миигин ыыппыт Аҕам көҥүлэ итинник+. 40Кини Уолун көрөн итэҕэйбит киһи барыта бараммат олохтоноро – бу буолар Миигин ыыппыт Аҕам көҥүлэ; Мин ол киһини тиһэх күҥҥэ тилиннэриэҕим»+.

41Кини «Мин Халлаантан түспүт килиэппин» диэбититтэн кыйаханан, иудейдар бэйэлэрин ыккардыларыгар мөҥүттэн барбыттара: 42«Бу Иосиф уола Иисус буолбатах этэ дуо, аҕатын да, Ийэтин да биһиги билэбит буолбаат? Уонна баран хайдах „Мин Халлаантан түспүтүм“ диирий?»+

43«Мөҥүттүмэҥ, – диэбитэ Иисус, – 44Миигин ыыппыт Аҕам ыҥырбатах буоллаҕына, Миэхэ ким да кэлэр кыаҕа суох; Миэхэ кэлбит киһини Мин тиһэх күҥҥэ тилиннэриэҕим+. 45Пророктар кинигэлэригэр „Барыларын Таҥара үөрэтиэҕэ“ диэн суруллубута, онон Аҕам этэрин истэн үөрэммит киһи барыта Миэхэ кэлэр. 46Ол аата ким эрэ Аҕаны көрбүт диэн буолбатах, Таҥараттан Кэлбиттэн ураты атын ким даҕаны Аҕаны көрбөтөҕө – Кини эрэ көрбүтэ+. 47Дьиҥ кырдьыгы этэбин эһиэхэ: ким Миигин итэҕэйэр[*], ол бараммат олохтоох. 48Мин олох килиэбинэбин. 49Эһиги өбүгэлэргит кураайы куйаарга сылдьан мааннаны сиэбиттэрэ гынан баран, син биир өлбүттэрэ; 50оттон бу Халлаантан түһэр килиэп оннук буолбатах: бу килиэби сиир киһи өлүө суоҕа. 51Мин Халлаантан түспүт тыыннаах килиэппин: ким бу килиэби сиир, ол үйэлэр тухары олоруоҕа; Мин биэрэр килиэбим – Мин аан дойду олоҕун туһугар толук биэрэр Бэйэм Этим-сииним»+.

52Онуоха иудейдар икки ардыларыгар мөккүөр саҕаламмыта. «Бэйэтин Этин ол биһиэхэ хайдах сиэтэрий?» – диэн кинилэр абарбыттара.

53Иисус кинилэргэ эппитэ: «Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһиги Киһи Уолун Этин сиэбэт, Кини Хаанын испэт буоллаххытына, искитигэр бараммат олохтонуоххут суоҕа+. 54Мин Эппин сиир, Мин Хааммын иһэр киһи бараммат олохтоох – Мин кинини тиһэх күҥҥэ тилиннэриэҕим. 55Мин Этим-сииним дьиҥ аһылык, Мин Хааным дьиҥ утах буолар. 56Мин Эппин сиир, Мин Хааммын иһэр киһи Миигин кытта биир буолар, Мин эмиэ кинини кытта бииргэбин+. 57Олоҕу биэрэр Аҕам Миигин ыыппытын, Мин Аҕабынан олорорум курдук, Миигинэн аһылыктанааччы эмиэ Миигинэн олоруоҕа. 58Бу – Халлаантан түспүт килиэп. Кини эһиги өбүгэлэргит сиэбит маанналарын[*] курдук буолбатах: кинилэр сиэн да баран өлбүттэрэ, оттон бу килиэби сиир киһи үйэлэр тухары олоруоҕа». 59Маны Иисус Капернаумҥа синагогаҕа үөрэтэригэр эппитэ.

Бараммат олох тыллара

60Үгүс үөрэнээччитэ итини истэн: «Туох муокас тылларай! Итини ким кыайан истиэҕэй?» – дэһиспиттэрэ.

61Үөрэнээччилэрэ итинник муҥатыйалларын билэн, Иисус эппитэ: «Бу эппиппин истэн дьулайдыгыт дуу? 62Арай Киһи Уола урут сылдьыбыт сиригэр үөһэ тахсарын көрүҥ, оччоҕо тугуй+? 63Тыын олоҕу биэрэр, оттон киһиэхэ оннук кыах суох. Мин эһиэхэ этэр тылларбар олох Тыына баар+. 64Ол да буоллар итэҕэйбэт дьон эһиэхэ эмиэ бааллар». (Ким итэҕэйбэтин, Кинини таҥнарыахтааҕын Иисус хара маҥнайгыттан билэр этэ.)+

65Итиэннэ эппитэ: «Аҕабыттан бэриллибэтэх буоллаҕына, ким даҕаны Миэхэ кэлэр кыаҕа суох диэн, Мин ол иһин эһиэхэ эппитим».

66Мантан ыла бэрт элбэх үөрэнээччитэ тэйэн, Кинини кытта бииргэ сылдьыбат буолбуттара. 67Иисус Уон Иккиэлэриттэн: «Эһиги эмиэ Миигиттэн тэйиэххитин баҕарбаккыт дуо?» – диэн ыйыппыта.

68Симон Петр эппитэ: «Тойоммуот, Эйигиттэн тэйэммит кимиэхэ барыахпытый? Бараммат олох тылларын Эн билэҕин эбээт. 69Эн Христос, Тыыннаах Таҥара Уола буоларгын[*] биһиги итэҕэйдибит да, биллибит да»+.

70«Мин эһигини Уон Иккиэҥҥитин Апостолларынан талбатаҕым этэ дуо? Ол эрээри эһигиттэн бииргит – адьарай», – диэбитэ Иисус+. 71Кини манан Симон Искариот уолун Иуданы сирэйдээн эппитэ. Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ, Иуда, Иисуһу таҥнарар санаалааҕа+.

7

Иисус Христоһу бырааттара итэҕэйбэттэр

7^1Бу кэнниттэн Иисус Галилея устун сылдьыбыта, иудейдар өлөрөргө соруналларын иһин, Кини Иудеяҕа сылдьыан баҕарбатаҕа+. 2Иудей бырааһынньыга Отуу Туруоруута чугаһаабыт кэмэ этэ. 3Бырааттара Киниэхэ эппиттэрэ: «Эн бу дойдуну хаалларан, Иудеяҕа бар. Ити оҥорор дьиктилэргин үөрэнээччилэриҥ эмиэ көрдүннэр+. 4Дьоҥҥо биллэ-көстө сатыыр хайа да киһи бэйэтин дьайыыларын кистээбэт. Эн, итинник дьиктилэри оҥорор кыахтаах буоллаххына, дьоҥҥо-сэргэҕэ Бэйэҕин тоҕо биллэрбэккин?» 5Кинини бэл бырааттара итэҕэйбэт этилэр.

6«Мин кэмим өссө да кэлэ илик, – диэбитэ Иисус кинилэргэ, – оттон эһиэхэ ханнык баҕарар кэм табыгастаах+. 7Бу дойду эһигини абааһы көрүөн сатаммат, оттон Миигин, кини дьайыылара мөкүтүн туоһулуурум иһин, абааһы көрөр+. 8Эһиги бу бырааһынньыкка барыҥ. Мин кэмим өссө кэлэ илик, онон бырааһынньыкка барбаппын[*]». 9Маны этэн баран, Иисус Галилеяҕа хаалбыта.

Иерусалимҥа Отуу бырааһынньыгар

10Бырааттара бырааһынньыкка барбыттарын кэннэ, ким да билбэтинэн Бэйэтэ эмиэ онно барбыта. 11Иудейдар тойотторо бырааһынньыкка: «Кини ханнаный?» – дии-дии Иисуһу көрдүүллэрэ.

12Мустубут дьон Кини туһунан араастаан мөккүһэллэрэ. Сорохторо «үтүө санаалаах» дииллэрэ, атыттара «норуоту албынныыр» диэн утараллара. 13Ол эрээри, иудейдартан куттанар буолан, ким даҕаны аһаҕастык кэпсэппэт этэ+.

14Бырааһынньык хайыы-үйэ ортолоон эрдэҕинэ, Иисус Таҥара Дьиэтигэр киирэн үөрэппитэ.

15«Үөрэммэтэх буолан баран, Суруйуулары ити хайдах билэрий?» – диэн иудейдар дьиктиргээбиттэрэ.

16Иисус кинилэргэ хоруйдаан эппитэ: «Мин үөрэтэр үөрэҕим Миэнэ буолбатах, Миигин Ыытааччы үөрэҕэ+. 17Кини көҥүлүн тутуһуон баҕарар киһи бу үөрэх Таҥараттан кэлбитин дуу, эбэтэр Мин Бэйэбиттэн үөрэтэрбин дуу билиэҕэ. 18Бэйэтин аатыттан үөрэтэр киһи бэйэтигэр албан ааты ситиһэ сатыыр, оттон ким Кинини Ыыппыты албан аатырдыан баҕарар, ол дьиҥ кырдьыктаах, Кини сымыйалаабат+. 19Моисей эһиэхэ Сокуону биэрбэтэҕэ этэ дуо? Ол үрдүнэн хайаҕыт да Сокуону тутуспат. Эһиги тоҕо Миигин өлөрөр сылтаҕы көрдүүгүт?»+

20«Искэр абааһы киирбит дуу? – диэн дьон быыһыттан хаһыытаабыттара. – Ким Эйигин өлөрөөрү гынар үһүнүй?»+

21Иисус эппитэ: «Мин субуотаҕа биир дьиктини оҥоруохпуттан эһиги күн бүгүҥҥэ диэри уоскуйа иликкит. 22Моисей эһиэхэ быһыллыы сиэрин-туомун олохтообута (дьиҥэр ону Моисей буолбатах, өбүгэлэргит олохтообуттара), ол иһин эһиги субуота күн быһыы оҥороҕут. 23Моисей Сокуона кэһиллибэтин туһугар, киһи субуотаҕа да быһыллар буоллаҕына, Мин киһини бүтүн бэйэтин субуота күн үтүөрдүбүппэр эһиги абараҕыт дуо+? 24Таһыттан көрөн дьүүллүүргүтүн аны тохтотуҥ – кырдьыктаах дьүүлү тутуһуҥ»+.

Иисус Христос туһунан араас мөккүөр

25Маны истэн, Иерусалимтан сылдьар сорох дьон: «Өлөрөөрү көрдүүр Киһилэрэ бу буолбатаҕа буолуо дуо? – диэн кэпсэппиттэрэ. – 26Көр, аһаҕастык саҥарар да, туох да диэбэттэр. Кини чахчы Христос буоларын тойоттор билбиттэрэ дуу? 27Ол гынан баран биһиги Кини Кимин, хантан сылдьарын билэбит, оттон Христос кэллэҕинэ, Кини хантан кэлбитин ким да билиэ суохтаах»+.

28Иисус Таҥара Дьиэтигэр үөрэтэ туран саҥа аллайбыта: «Миигин эһиги билэҕит, хантан кэлбиппин эмиэ билэҕит: Мин Бэйэм көҥүлбүнэн кэлбэтэҕим – Миигин Дьиҥ Кырдьыктаах ыыппыта. Кинини эһиги билбэккит, 29оттон Мин, Киниттэн кэлбит, Кинини билэбин. Миигин Кини ыыппыта»+.

30Иисуһу тутан ылар тоҕоостоох түгэни көрдүү сатаабыттара да, кэмэ уолдьаһа илик буолан, Кинини ким да туппатаҕа+. 31Оттон мустубут дьонтон үгүстэрэ Кинини итэҕэйбиттэрэ. Итэҕэйбит дьон: «Христос, кэллэҕинэ, ама бу Киһи оҥорбутунааҕар элбэх дьикти бэлиэни оҥороро буолуо дуо?» – дэһэллэрэ+.

Харабыллар Иисус Христоһу тута кэлэллэр

32Дьон Иисус туһунан тугу кэпсэтэрин истэн, фарисейдар архиерейдардыын, Кинини туттара, харабылларын[*] ыыппыттара.

33«Эһигинниин бииргэ сылдьар кэмим кылгаата, – диэбитэ Иисус. – Мин сотору Миигин Ыыппыкка барыаҕым+. 34Оччоҕо Миигин көрдөөн да, булуоххут суоҕа. Мин баар сирбэр эһиги кыайан тиийбэккит»+.

35Иудейдар бэйэлэрин икки ардыларыгар: «Ити, биһиэхэ буллартарбат гына, ханна бараары сорунарый? – дэһиспиттэрэ. – Туора омуктар тарҕанан олорор сирдэригэр баран, кинилэри үөрэтээри гынара буолуо дуо? 36Миигин көрдүөххүт да, булуоххут суоҕа, Мин баар сирбэр эһиги тиийэр кыаххыт суох диэн тугу этэр быһыытай?»

Өлбөт мэҥэ уутун өрүстэрэ

37Бырааһынньык бүтэһик улуу күнүгэр Иисус дьон ортотугар туран, дорҕоонноохтук эппитэ: «Ким утаппыт, Миэхэ кэлэн утаҕын ханнарыахтын+. 38Миигин итэҕэйэр киһи сүрэҕиттэн, Суруйууларга этиллэринии, өлбөт мэҥэ уутун өрүстэрэ сүүрүгүрдүөхтэрэ»+. 39Манан Иисус Кинини итэҕэйэр дьоҥҥо бэриллэр Тыын туһунан эппитэ. Кини өссө да албан аатыра илик буолан, Сибэтиэй Тыын[*] кинилэргэ бэриллэ илигэ+.

Дьон-сэргэ санаата хайдыһар

40Мустан турбут дьон халыҥ халҕаһатыттан үгүстэр бу тыллары истэн: «Кини чахчы Пророк эбит!» – дэспиттэрэ+.

41«Бу – Христос!» – диэбиттэрэ атыттар.

«Христос Галилеяттан кэлэр үһү дуо? – сорохторо утарбыттара. – 42Христос Давид удьуоруттан, Вифлеемтэн, Давид төрөөбүт-үөскээбит сириттэн кэлиэ диэн Суруйууларга этиллибэтэҕэ этэ дуо?»+
43Ити курдук көй дьон Иисус туһуттан мөккүһэн турбуттара+. 44Сорохтор Кинини тутан ылыахтарын баҕараллара эрээри, Киниэхэ ким да илиитин көтөхпөтөҕө.

Иисус Христоһу итэҕэйбэтэх иудей тойотторо

45Харабыллар архиерейдарга уонна фарисейдарга төннөн кэлбиттэрэ.

«Хайа, тоҕо тутан аҕалбатыгыт?» – дии тоһуйбуттара анарааҥҥылар.

46«Хаһан даҕаны ким да ити Киһи этэрин этэ илигэ!» – харабыллар хоруйдаабыттара.

47«Эһигини эмиэ бутуйбуттар дуу? – диэбиттэрэ фарисейдар. – 48Аҕа баһылыктартан, фарисейдартан ким эмэ Кинини итэҕэйбитин эһиги көрбүккүт дуо+? 49Арай ити Сокуону билбэт, кырыыска турар ньүдьү-балайдар итэҕэйэллэр!»

50-51Кинилэртэн биирдэстэрэ, урут түүн Иисуска кэлэ сылдьыбыт Никодим, эппитэ: «Биһиги Сокуоммут киһини, этэр тылын истибэккэ, тугу гыммытын билбэккэ эрэ, дьүүллүүр дуо?»+

52Маны эппитигэр: «Эн эмиэ Галилея этиҥ буолбат дуо? – диэбиттэрэ. – Суруйуулары сирийэн көр, оччоҕо Галилеяттан Пророк кэлбэтин өйдүөҥ». 53Ол кэнниттэн бары дьиэлэригэр тарҕаспыттара[*].

8

8^1Иисус Елеон хайатыгар барбыта.

Көссүүлэһэн тутуллубут дьахтар

2Сарсыарда эмиэ эрдэ Таҥара Дьиэтигэр кэлбитигэр норуот бүттүүнэ Киниэхэ тиийбитэ. Иисус олорон эрэ кэлбит дьону үөрэппитэ. 3Бу кэмҥэ сокуонньуттар уонна фарисейдар көссүүлэһэн тутуллубут дьахтары Киниэхэ аҕалан, ортолоругар туруоран баран: 4«Үөрэтээччи! Бу дьахтар көссүүлэһэн тутулунна, – диэбиттэрэ. – 5Моисей бэйэтин Сокуонугар манныктары тааһынан тамнаан өлөрөргө соруйбута. Оттон Эн туох диигин?» 6Кинилэр Иисуһу буруйдуур сылтах көрдөөн, үтэн-анньан көрөн итинник эппиттэрэ.

Иисус кинилэргэ кыһаллыбакка[*] умса нөрүйэн, тарбаҕынан сиргэ тугу эрэ суруйа олорбута+. 7Онтон арахпакка ыйыппыттарыгар төбөтүн өндөтөн эппитэ: «Эһигиттэн хайаҕыт аньыыта суох бастакынан кинини тааһынан бырахтын»+. 8Итиэннэ эмиэ төҥкөйөн, суруйбутунан барбыта.

9Маны истэн кинилэр суобастара оонньоон, улаханныын-аччыгыйдыын биир-биир тарҕаһан хаалбыттара; соҕотох Иисус уонна ортоку турбут дьахтар эрэ хаалбыттара[*].

10Иисус төбөтүн өндөтөн, дьахтартан ураты атын ким да суоҕун көрөн[*]: «Буруйдааччыларыҥ ханналарый? Ким даҕаны эйигин дьүүллээбэтэ дуо?» – диэн ыйыппыта.

11«Ким даҕаны, Тойонуом», – дьахтар хоруйдаабыта.

«Мин эмиэ эйигин дьүүллээбэппин, – диэбитэ Иисус. – Чэ, дьиэҕэр бар уонна аны аньыыны оҥорума»+.

Аан дойду сырдыга

12Иисус эмиэ норуокка туһаайан эппитэ: «Мин аан дойду сырдыгынабын. Ким Миигин батыспыт, ол хараҥаҕа сылдьыа суоҕа, олох сырдыгар сылдьыаҕа»+.

13Маны эппитигэр фарисейдар: «Эн Бэйэҕин Бэйэҥ туоһуланаҕын, онон туоһуҥ дьиҥэ суох», – диэбиттэрэ+.

14Иисус эппитэ: «Өскөтүн Бэйэм туспунан Бэйэм туоһулуур да буоллахпына, Мин туоһум дьиҥнээх, тоҕо диэтэххэ, Мин хантан кэлбиппин уонна ханна баран иһэрбин билэбин; оттон эһиги Мин хантан кэлбиппин да, ханна баран иһэрбин да билбэккит+. 15Эһиги дьон куолутунан дьүүллүүгүт, оттон Мин кими да дьүүллээбэппин+. 16Өскөтүн дьүүллүүр да буоллахпына, Мин дьүүлүм дьиҥнээх: Мин соҕотох буолбатахпын, Миигин Ыыппыт Аҕам Миигин кытта баар+. 17Оттон эһиги Сокуоҥҥутугар икки киһи туоһута дьиҥнээх туоһу диэн суруллан сылдьар. 18Бэйэм туспунан Мин Бэйэм туоһулуубун, итиэннэ Миигин ыыппыт Аҕам эмиэ Мин туспунан туоһулуур»+.

19Маныаха Киниттэн: «Аҕаҥ ханна баарый?» – диэн ыйыппыттара.

«Эһиги Миигин да, Аҕабын да билбэккит. Миигин билэргит эбитэ буоллар, Аҕабын эмиэ билиэ этигит», – диэбитэ Иисус+.

20Кини бу тыллары Таҥара Дьиэтигэр харчы угар иһиттэр турар сирдэрин аттыгар үөрэтэ олорон эппитэ. Кэмэ кэлэ илик буолан, ким даҕаны Кинини тутан ылбатаҕа+.

Мин барар сирбэр эһиги кыайан тиийбэккит

21Иисус кинилэргэ өссө төгүл эппитэ: «Мин сотору барабын. Эһиги Миигин көрдөөҥҥүт да, син биир аньыылаах өлүөххүт. Мин барар сирбэр эһиги кыайан тиийбэккит»+.

22Иудей тойотторо маны истэн: «Ама Бэйэтигэр тиийинээри гынара буолуо дуо? – дэспиттэрэ. – Тоҕо Мин барар сирбэр эһиги кыайан тиийбэккит диирий?»

23Иисус кинилэргэ эппитэ: «Эһиги алларааҥҥылартан, оттон Мин үөһээҥҥилэртэн буолабын. Эһиги бу дойду дьоноҕут, оттон Мин бу дойду буолбатахпын+. 24Ол иһин аньыылаах-харалаах өлүөххүт диэн эттим. Өскөтө бу Мин буоларбын итэҕэйбэтэххитинэ, эһиги аньыылаах өлүөххүт».

25«Эн кимҥиний?» – диэн ыйыппыттара кинилэр.

Иисус эппитэ: «Эһиэхэ этэрим курдук, Мин аан бастааҥҥыттан баарбын[*]. 26Эһиги тускутунан элбэҕи этиэм да, дьүүллүөм да этэ; ол эрээри Кини – Миигин Ыыппыт – кырдьыгы эрэ этэр, онон Мин Киниттэн тугу истибиппин бу дойдуга этэбин»+.

27Кини Аҕатын туһунан этэрин өйдөөбөтөхтөрө. 28Ол иһин эппитэ: «Киһи Уолун үөһэ таһаардаххытына, бу Мин буоларбын итиэннэ Бэйэбиттэн тугу да оҥорбоппун, Аҕам үөрэппитин курдук этэрбин билиэххит+. 29Миигин Ыыппыт Аҕам Миигин кытта бииргэ баар. Мин өрүүтүн Кини сөбүлүүрүн эрэ оҥорорум иһин, Аҕам Миигин хаһан да соҕотохтуу хаалларбат»+. 30Маны эппитигэр элбэх киһи Кинини итэҕэйбитэ+.

Көҥүл дьон уонна кулуттар

31Оттон итэҕэйбит иудейдарга Кини эппитэ: «Мин тылбыттан тахсыбат буоллаххытына, эһиги дьиҥ чахчы Мин үөрэнээччилэрим буолаҕыт. 32Эһиги кырдьыгы билиэххит, оччоҕо кырдьык эһигини босхолуо»+.

33«Биһиги Авраам удьуордарынабыт, – диэн хардарбыттара, – хаһан да кимиэхэ да кулут буолбатахпыт. Оччоҕо Эн тоҕо босхолонуоххут диигиний?»+

34Иисус кинилэргэ эппитэ: «Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: аньыыны оҥорор киһи барыта – аньыы кулута+. 35Ол гынан баран кулуттара ыал дьиэтигэр куруук олорбот, уоллара үйэ тухары олорор+. 36Онон эһиги, Уола босхолоотоҕуна эрэ, дьиҥнээхтик көҥүл буолуоххут. 37Эһиги Авраам удьуордара буоларгытын Мин билэбин. Ол эрээри эһиги Мин этэр тылбын ылыммат буолаҥҥыт, Миигин өлөрөр сылтаҕы көрдүүгүт+. 38Мин Аҕабар тугу көрбүппүн эһиэхэ кэпсиибин; оттон эһиги эмиэ бэйэҕит аҕаҕытыгар тугу көрбүккүтүн[*] – ону оҥороҕут».

Эһиги аҕаҕыт – адьарай

39«Биһиги аҕабыт – Авраам!» – диэбиттэрэ кинилэр.

Иисус эппитэ: «Эһиги Авраам оҕолоро эбиккит буоллар, Авраам суолунан сылдьыа этигит+. 40Билигин эһиги Миигин, Таҥараттан истибит кырдьыкпын эһиэхэ эппиппэр өлөрөөрү гынаҕыт. Авраам итинник быһыыламмат этэ. 41Эһиги бэйэҕит аҕаҕыт курдук быһыыланаҕыт».

Бу тыллары истэн: «Биһиги булумньу оҕолор буолбатахпыт! – диэбиттэрэ. – Биир Аҕалаахпыт, биһиги Аҕабыт – Таҥара!»

42Иисус эппитэ: «Таҥара эһиги Аҕаҕыт эбитэ буоллар, эһиги Миигин, Таҥараттан кэлбитим уонна билигин манна баарым иһин, таптыа этигит. Мин Бэйэм көҥүлбүнэн кэлбэтэҕим – Кини Миигин ыыппыта. 43Мин этэрбин тоҕо өйдөөбөккүтүй? Кыайан истибэккит, ол иһин өйдөөбөккүт. 44Адьарай аҕалаах буолаҥҥыт, кини баҕатын толоруоххутун баҕараҕыт, оттон кини хара маҥнайгыттан өлөрүөхсүт этэ. Кырдьык диэн киниэхэ суох, онон кини кырдьыкка тирэҕирбэтэҕэ. Сымыйаны этэригэр, бэйэтин киэнин этэр: кини сымыйаччытын ааһан, өссө сымыйа аҕата буолар+. 45Оттон Мин кырдьыгы этэрбин эһиги итэҕэйбэккит. 46Эһигиттэн хайаҕыт эмэ Мин аньыыны оҥорбуппун саралыа дуо? Кырдьыгы этэр буоллахпына, тоҕо Миигин итэҕэйбэккитий? 47Таҥара киһитэ Таҥара тылын истэр – эһиги Таҥара дьоно буолбатах буолаҥҥыт, истибэккит».

Иисус Христос уонна Авраам

48Маны эппитигэр иудейдар: «Эн Самария киһитинэҕин[*], искэр абааһы киирбит диэн, биһиги кырдьыгы этэр буолбаппыт дуо?» – диэбиттэрэ+.

49Иисус эппитэ: «Мин испэр абааһы суох. Мин Аҕабын ытыктыыбын, оттон эһиги Миигин холуннараҕыт+. 50Ол эрээри Мин Бэйэбэр албан ааты көрдөөбөппүн: Көрдөөччү уонна Дьүүллээччи Атын+. 51Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Мин этэр тылбын толорор киһи хаһан да өлүө суоҕа»+.

52«Эн искэр абааһы киирбитин билигин дьэ биллибит! – иудейдар өрүкүнэспиттэрэ. – Авраам өлбүтэ, пророктар эмиэ өлбүттэрэ, Эн буоллаҕына „Мин тылбын толорор киһи өлөр өлүү диэни хаһан да билиэ суоҕа“ диигин. 53Ама Эн биһиги өлбүт аҕабытынааҕар Авраамнааҕар улахан үһүгүн дуо? Пророктар эмиэ өлбүттэрэ. Бу аата Бэйэҕин Киммин дэнэҕин?»

54Иисус эппитэ: «Мин Бэйэбин Бэйэм албан аатырдынарым эбитэ буоллар, ол кураанах албан аат буолуо этэ; ол гынан баран Миигин Аҕам албан аатырдар, оттон эһиги Кинини „биһиги Таҥарабыт“ диэн ааттыыгыт+. 55Эһиги Кинини хаһан да билбэтэххит, оттон Мин Кинини билэбин. Билбэппин диирим буоллар, эмиэ эһиэхэ дылы сымыйаччы буолуом этэ. Ол эрээри Мин Кинини билэбин уонна Кини этэр тылын тутуһабын+. 56Авраам, эһиги аҕаҕыт, Мин күммүн көрөн үөрүөн баҕарбыта, итиэннэ көрөн баран үөрбүтэ даҕаны!»+

57Бу тыллары истэн иудейдар: «Эн өссө биэс уоҥҥун да туола иликкин, уонна Авраамы көрбүт үһүгүн дуо?» – дэспиттэрэ.

58«Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – Мин, Авраам төрүөн инниттэн, баарбын». 59Маны эппитигэр иудейдар Кинини быраҕаары, таас ылбыттара, онуоха Кини биллибэккэ быыстарынан ааһан, Таҥара Дьиэтиттэн тахсан салгыы бара турбута[*]+.

9

Хараҕа суоҕу үтүөрдүү

9^1Иисус ааһан иһэн, төрүөҕүттэн хараҕа суох киһини көрбүтэ. 2«Равви! Кини тоҕо хараҕа суох буолан төрөөбүтэ буолуой? – диэн үөрэнээччилэрэ ыйыппыттара. – Хайалара аньыыны-хараны оҥорбутуй: бэйэтэ дуу, төрөппүттэрэ дуу?»+

3«Бэйэтин да, төрөппүттэрин да аньыыларыттан буолбатах, – диэбитэ Иисус. – Кини, Таҥара күүһэ кини олоҕор көстөрүн туһугар, хараҕа суох буолбут. 4Миигин Ыытааччы дьайыытын Мин[*] күн устата толоруох тустаахпын; сотору түүн бүрүүкээн кэлиэ, оччоҕо ону ким да оҥорор кыаҕа суох буолуо+. 5Мин бу дойдуга баарым тухары, бу дойду сырдыгынабын»+. 6Маны этээт, Кини сиргэ силлээн баран, ону буорга булкуйан, киһи хараҕын соппута,+
7уонна: «Силоам уутугар баран суун», – диэбитэ (Силоам – ол аата «Ыытыллыбыт» диэн). Киһи онно тиийэн суунаат, көрөр буолан төннүбүтэ+.

8Маныаха ыаллара уонна урут кини хараҕа суоҕун билэр дьон: «Бу били умналыы олорор киһибит буолбат дуо?» – диэн дьиибэргээбиттэрэ.

9«Кини», – дииллэрэ сорохтор.

«Суох, көннөрү маарынныыр эрэ», – атыттар саарбахтыыллара.

Оттон кини бэйэтэ буоллаҕына дьоҥҥо: «Бу мин ээ», – диирэ.

10«Эн хайдах харахтанан хааллыҥ?» – киниттэн ыйыппыттара.

11«Иисус диэн Киһи буору силинэн илитэн баран, харахпын соппута уонна Силоамҥа тиийэн суун диэбитэ. Онно суунан, мин көрөр буолан кэллим».

12«Кини ханнаный?» – диэн ыйыппыттара.

«Билбэппин», – диэбитэ үтүөрбүт киһи.

13Бу уруккута хараҕа суох киһини фарисейдарга илдьибиттэрэ. 14Иисус буору илитэн баран, киһи хараҕын сотон үтүөрдүбүт күнэ субуота этэ+. 15Фарисейдар эмиэ кини хайдах көрөр буолан хаалбытын ыйыппыттара.

«Харахпар инчэҕэй буору биспитэ, ону суунан баран көрөр буолбутум», – диэбитэ киһи.

16«Ол Киһи субуотаны тутуспат эбит, – дэспиттэрэ сорох фарисейдар. – Онон Кини Таҥара ыыппыт Киһитэ буолуон сатаммат».

Атыттар саарбахтаабыттара: «Аньыылаах киһи маннык дьиктилэри хайдах оҥоруоҕай?» Мантан сылтаан мөккүөр күөдьүйбүтэ+.

17Хараҕа суохтан хат ыйыппыттара: «Кини миигин көрөр гынна диигин. Эн санааҕар, Кини кимий?»

«Мин Кинини Пророк дии саныыбын», – диэбитэ киһи+.

18Иудей тойотторо кини көрбөт буола сылдьан харахтаммытын хайдах да итэҕэйбэтэхтэрэ. Онон аны төрөппүттэрин ыҥыран ылан: 19«Төрүөҕүттэн хараҕа суох диир уолгут бу дуо? Уонна хайдах көрөр буолан хаалла?» – диэн ыйыппыттара.

20«Бу уолбут буоларын, кини хараҕа суох төрөөбүтүн биһиги билэбит, – төрөппүттэрэ хоруйдаабыттара. – 21Оттон билигин хайдах көрөр буолан хаалбытын, кини хараҕын ким арыйбытын билбэппит. Бэйэтиттэн ыйытыҥ. Сааһын сиппит киһи – этиэҕэ».

22Иудейдартан куттанан, төрөппүттэрэ итинник хоруйдаабыттара. Иисуһу Христос диэн билиммит киһини синагогаттан үүрэр туһунан иудейдар хайыы-үйэ бэйэлэрин икки ардыларыгар сүбэлэспиттэрэ,+
23ол иһин төрөппүттэрэ «сааһын сиппит киһи, бэйэтиттэн ыйытыҥ» диэбиттэрэ.

24Хараҕа суох сылдьан харахтаммыт киһини иккиһин ыҥыран ылан: «Кырдьыгы этиэм диэн андаҕай![*] – диэбиттэрэ. – Ол Киһи аньыылааҕын биһиги билэбит».

25Үтүөрбүт киһи эппитэ: «Кини аньыылааҕын-аньыыта суоҕун мин билбэппин, арай биири билэбин – урут көрбөт этим, билигин көрөбүн».

26«Кини эйигин хайдах гынна? Хараххын хайдах көрөр оҥордо?» – диэн хат лаппыйан ыйыппыттара.

27«Мин эһиэхэ эппитим да, истиэххитин баҕарбатаххыт, – диэбитэ кини. – Өссө истиэххитин баҕараҕыт дуо? Биитэр эһиги Кини үөрэнээччилэрэ буолуоххутун баҕараҕыт дуу?»

28Онуоха кинини мөҕөн баран эппиттэрэ: «Эн Кини үөрэнээччитинэҕин, оттон биһиги Моисей үөрэнээччилэринэбит. 29Моисейдыын Таҥара кэпсэппитин билэбит, оттон бу Киһи хантан кэлбитин да билбэппит»+.

30Харахтаммыт киһи эппитэ: «Кини хантан кэлбитин билбэккит дьэ дьикти, оттон Кини буоллаҕына миигин көрөр гынна. 31Ол эрээри Таҥара аньыылаахтары истибэтин биһиги билэбит ээ; Кинини ытыктыыр, Кини көҥүлүн толорор киһини Таҥара истэр+. 32Төрүөҕүттэн хараҕа суох киһини ким эмэ көрөр гыммыта бу үйэҕэ иһиллэ илигэ. 33Таҥара ыыппатаҕа эбитэ буоллар, Кини тугу да кыайан оҥоруо суоҕа этэ».

34Фарисейдар маны истэн: «Бүтүн бэйэҥ аньыыга-хараҕа булкуллан төрөөн баран, өссө биһигини үөрэтэ тураҕын дуо?» – диэбиттэрэ. Уонна үүрэн кэбиспиттэрэ.

Дьиҥ хараҕа суохтар

35Иисус кинини үүрбүттэрин истэн баран, булан ылан: «Эн Таҥара Уолун[*] итэҕэйэҕин дуо?» – диэбитэ.

36«Тойонуом, итэҕэйиэхпин Кини кимий?» – диэн ыйыппыта киһи.

37«Урут Кинини эн көрбүтүҥ, билигин Кини эйигинниин кэпсэтэ турар», – диэбитэ Иисус+.

38«Тойонуом, итэҕэйэбин!» – диэн саҥа аллайа түһээт, киһи Киниэхэ сүгүрүйбүтэ.

39Иисус эппитэ: «Мин бу аан дойду дьүүллэнэрин – көрбөт дьон көрөр буолалларын, көрөр дьон көрбөт буолалларын туһугар кэлбитим».

40Кини аттыгар турбут сорох фарисейдар маны истэн: «Ама биһиги эмиэ хараҕа суох үһүбүт дуо?» – дэспиттэрэ+.

41«Хараҕа суоххут эбитэ буоллар, аньыыга киириэ суох этигит, – диэбитэ Иисус. – Ол гынан баран эһиги билигин көрөбүт диигит, онон аньыыгыт бэйэҕитигэр хаалар»+.

10

Бараан үөрүн туһунан домох

10^1«Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бараан далыгар аанынан киирбэккэ, атын сиринэн күрүөһүлээн киирээччи – ол уоруйах уонна түөкүн, 2оттон аанынан киирээччи – барааннар маныыһыттара. 3Маныыһыкка харабыл ааны аһан биэрэр, барааннар эмиэ кини саҥатын истэллэр; оччоҕо кини барааннарын ааттарынан ыҥыртаан таһырдьа таһаартыыр. 4Барааннарын таһааран баран, иннилэригэр киирэн бара турар, барааннар кини саҥатын билэн, батыһан бараллар. 5Туора киһи саҥатын атыҥыраан, батыһыахтааҕар буолуох, хата, куотуохтара». 6Иисус бу домоҕу кинилэргэ кэпсээбитэ эрээри, кинилэр домох суолтатын өйдөөбөтөхтөрө+.

Иисус Христос – үтүө санаалаах Маныыһыт

7Онон Кини хаттаан эппитэ: «Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Мин барааннар киирэр ааннарынабын. 8Мин иннибинэ кэлэ сылдьыбыттар бары уоруйахтар уонна түөкүттэр этилэр, кинилэри барааннар истибэтэхтэрэ. 9Мин – ааммын: ким Миигинэн киирбит, ол быыһаныа, киириэ да-тахсыа да, тахсан мэччирэҥи да булуо+. 10Уоруйах уора, өлөрө итиэннэ үрэйэ эрэ кэлэр, оттон Мин эһиэхэ олоҕу – толору олоҕу – биэрэ кэлбитим.

11Мин үтүө маныыһыппын: үтүө маныыһыт барааннарын туһугар олоҕун толук биэрэр+. 12Наймылаһан үлэлээччи – ол маныыһыт буолбатах, барааннара киниэннэрэ буолбатахтар, онон кини бөрө иһэрин көрдөҕүнэ, барааннары быраҕан атахха биллэрэр, оччоҕо барааннары бөрө тутаттаан сиир, үрүө-тараа ыһыталыыр+. 13Наймыласпыт маныыһыт наймылаһан үлэлиир буолан, барааннарга кыһаммакка, куотан хаалар.

14Мин үтүө маныыһыппын: Мин Бэйэм барааннарбын билэбин, кинилэр эмиэ Миигин билэллэр. 15Аҕам Миигин билэрин курдук, Мин эмиэ Аҕабын билэбин, итиэннэ олохпун барааннарым тустарыгар толук уурабын+. 16Миэхэ атын барааннар эмиэ бааллар, ол гынан баран билигин бу тиэргэҥҥэ кинилэр суохтар, Мин олорбун эмиэ аҕалыахтаахпын. Кинилэр саҥабын истиэхтэрэ, оччоҕо барыта биир үөр, биир Маныыһыт буолуо+. 17Ол иһин Миигин Аҕам – олохпун кэлин хаттаан ылаары биэрэрим иһин – таптыыр+. 18Мин олохпун ким да Миигиттэн былдьаан ылбат – Бэйэм биэрэбин. Мин олохпун биэрэр да, хаттаан ылар да былаастаахпын. Бу – Аҕам Миэхэ соруйбут соруга»+.

19Маны истэн иудейдар эмиэ мөккүһэн турбуттара+. 20«Абааһыга буулатан өйүттэн тахсыбыт. Кинини тоҕо истэҕит?» – дииллэрэ үгүстэрэ+.

21Атыттара утараллара: «Бу абааһыга буулаппыт киһи тыла-өһө буолбатах: абааһы көрбөтү көрөр оҥорор үһү дуо?»+

Иудейдар Иисус Христоһу ылымматтар

22Ол саҕана Иерусалимҥа Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга буолбута. Кыһын этэ. 23Иисус Таҥара Дьиэтигэр, Соломон колоннадатыгар[*] сылдьыбыта+. 24Иудейдар тойотторо Кинини төгүрүйэн баран ыйыппыттара: «Эн биһигини туох да быһаарыыта суох төһө өр маннык сырытыннараары гынаҕын? Биһиэхэ аһаҕастык эт: Эн Христоскун дуо?»+

25Иисус кинилэргэ эппитэ: «Эһиэхэ эппитим даҕаны, эһиги итэҕэйбэккит. Аҕам аатынан оҥорор дьайыыларым Мин туспунан туоһулууллар+. 26Ол эрээри, Мин эһиэхэ эппитим курдук[*], эһиги Мин барааннарым буолбатаххыт, ол иһин Миигин итэҕэйбэккит. 27Бэйэм барааннарым Мин саҥабын истэллэр, Мин эмиэ кинилэри билэбин, онон Миигин батыһаллар. 28Мин кинилэргэ бараммат олоҕу биэрэбин: кинилэр хаһан даҕаны өлүөхтэрэ суоҕа, ким да Миигиттэн кинилэри былдьаан ылыа суоҕа+. 29Миэхэ кинилэри биэрбит Аҕам кимтэн да улахан, онон Аҕабыттан ким да кинилэри былдьыыр кыаҕа суох. 30Аҕам биһикки – биирбит»+.

31Маны этээтин, иудейдар Иисуһу өлөрөөрү, эмиэ таас ылбыттара+.

32«Мин эһиэхэ Аҕабыттан ылан, элбэх үтүөнү оҥордум, – диэбитэ Иисус. – Олортон хайаларын иһин Миигин тааһынан тамнаан өлөрөөрү гынаҕыт?»

33Иудейдар хардарбыттара: «Үтүөнү оҥороруҥ иһин буолбатах, Таҥараны холуннарарыҥ, киһи эрээригин, Бэйэҕин Таҥарабын дэнэриҥ иһин, өлөрөөрү гынабыт!»+

34Иисус эппитэ: «Эһиги Сокуоҥҥутугар „Мин эттим – эһиги таҥараларгыт“ диэн суруллубатаҕа дуо+? 35Таҥара Бэйэтин тылын туһаайбыт дьонун Суруйууларга таҥаралар диэн ааттыыр, оттон Суруйуулар көтүллүбэттэр. 36Мин Таҥара Уолунабын диэбиппэр эһиги Миигин Таҥараны холуннараҕын диигит. Оттон Аҕам Миигин Бэйэтэ талан ылан бу дойдуга ыыппыта+. 37Аҕам дьайыыларын оҥорбот буоллахпына, эһиги Миигин итэҕэйимэҥ, 38оттон оҥорор буоллахпына, Миигин да итэҕэйбэтэххит иһин, саатар, оҥорор дьайыыларбын итэҕэйиҥ. Оччоҕо эһиги Аҕам Миэхэ баарын, Мин Аҕабар баарбын билиэххит даҕаны, итэҕэйиэххит даҕаны[*]»+.

39Маны эппитигэр эмиэ тутан ылаары соруммуттара гынан баран, Иисус кинилэргэ киирэн биэрбэтэҕэ+. 40Кини өссө төгүл Иордан уҥуор баар, урут Иоанн сүрэхтээбит сиригэр баран, төһө эрэ кэм устата онно сылдьыбыта+. 41Киниэхэ бэрт элбэх киһи тиийэрэ. «Иоанн биир да дьиктини оҥорботоҕо гынан баран, Кини туһунан эппитэ барыта кырдьык эбит», – дииллэрэ ол дьон+. 42Онно Иисуһу элбэх киһи итэҕэйбитэ+.

11

Лазарь өлүүтэ

11^1Вифанияҕа, Мария эдьиийиниин Марфалыын олорор дэриэбинэлэригэр, биир Лазарь диэн киһи ыалдьыбыта+. 2Мария били Айыы Тойон атаҕын үчүгэй сыттаах арыынан аҕаан баран баттаҕынан соппут дьахтар этэ. Ыалдьыбыт Лазарь кини быраата этэ+. 3Онон Лазарь эдьиийдэрэ Иисуска «Тойоммут, таптыыр киһиҥ ыалдьа сытар» диэн илдьит ыыппыттара.

4«Ити өлөр ыарыы буолбатах, Таҥараны албан аатырдар ыарыы, – диэбитэ Иисус, илдьити истэн баран. – Итинэн Таҥара Бэйэтин Уолун албан аатырдыахтаах».

5Иисус Марфаны, кини балтын уонна Лазары таптыыра. 6Лазарь ыалдьыбытын истэн баран, Иисус тохтообут сиригэр өссө икки күн буолбута. 7Дьэ ол кэнниттэн үөрэнээччилэригэр: «Иудеяҕа төннүөҕүҥ», – диэбитэ.

8Үөрэнээччилэрэ эппиттэрэ: «Равви! Иудейдар Эйигин субу аҕай тааһынан тамнаан өлөрөргө соруммуттара дии, тоҕо онно төннөөрү гынаҕын?»+

9Иисус эппитэ: «Күнүскү кэм уон икки чаастаах буолбат дуо? Күнүс сылдьар киһи, бу аан дойду сырдыгын көрө сылдьан, бүдүрүйбэт,+
10оттон түүн сылдьар киһи, сырдыгы кытта сылдьыбат буолан, бүдүрүйэр». 11Инньэ диэн баран эппитэ: «Доҕорбут Лазарь утуйбут. Кинини уһугуннара барабын»+.

12«Тойоммуот! Утуйбут буоллаҕына, үтүөрүөҕэ», – диэбиттэрэ үөрэнээччилэрэ. 13Лазарь өлбүтүн туһунан эппитин көннөрү утуйбутун этэр дии санаабыттара.

14Дьэ онуоха Иисус быһаччы эппитэ: «Лазарь өлбүт. 15Ол кэмҥэ онно суох буолан биэрбиппиттэн Мин эһиги тускутугар үөрэбин эрэ. Билигин эһиги итэҕэйиэххит. Киниэхэ барыаҕыҥ».

16Игирэ Аҥаара диэн ааттыыр киһилэрэ, Фома, үөрэнээччилэргэ: «Биһиги эмиэ баран Кинини кытта бииргэ өлүөҕүҥ», – диэбитэ+.

Өлүүттэн тилиннэрэн Олоҕу Биэрээччи

17Иисус кэлиитигэр Лазары харайбыттара хайыы-үйэ түөрт хоммут этэ. 18Вифания Иерусалимтан чугас – икки биэрэстэлээх сиргэ баар. 19Марфалаах Марияҕа бырааттарын аһыытын үллэстэ элбэх иудей кэлэн олороро. 20Иисус кэлэн иһэрин истэн, Марфа Кинини көрсө утары барбыта; Мария дьиэтигэр олорон хаалбыта.

21Марфа Иисуска эппитэ: «Тойонуом! Эн манна эбитиҥ буоллар, быраатым өлүө суоҕа этэ. 22Ол гынан баран Эн Таҥараттан тугу да көрдөстөргүн, Кини сибилигин да Эйиэхэ биэриэҕин мин билэбин».

23«Быраатыҥ тиллиэ», – диэбитэ Иисус.

24«Кини тиллии кэмигэр – бүтэһик күҥҥэ тиллэрин билэбин», – диэбитэ Марфа+.

25Иисус киниэхэ эппитэ: «Мин өлүүттэн Тилиннэрээччи уонна Олоҕу Биэрээччи буолабын. Миигин итэҕэйэр киһи, өлөн да баран, тиллиэҕэ+. 26Билигин баар дьон Миигин итэҕэйэр буоллахтарына өлүөхтэрэ суоҕа. Бу эппиппин эн итэҕэйэҕин дуо?»+

27«Тойонуом, итэҕэйэбин! – диэн хоруйдаабыта Марфа. – Эн аан дойдуга кэлэн иһэр Христос – Таҥара Уола буоларгын мин итэҕэйэбин»+.

28Инньэ диэт, баран балтын Марияны кистээн ыҥыран ылан: «Үөрэтээччи кэллэ, эйигин ыҥырар», – диэбитэ. 29Маны истээт, Мария тура охсон, Киниэхэ барбыта. 30Иисус дэриэбинэҕэ киирэ илигэ – Марфалыын көрсүбүт сиригэр баара. 31Дьиэҕэ кутурҕан үллэстэ олорбут иудейдар, Мария тиэтэйэ-саарайа ханна эрэ тахсан баран эрэрин көрөн, быраатын уҥуоҕар ытыы бардаҕа дии санаан, кэнниттэн батыспыттара.

32Иисус баар сиригэр кэлэн, Мария сиргэ умса түһэн, Киниэхэ сүгүрүйбүтэ уонна: «Тойонуом! Эн манна баар эбитиҥ буоллар, быраатым өлүө суоҕа этэ», – диэбитэ.

33Мария уонна бииргэ кэлсибит иудейдар ытаһалларын көрөн, Иисус ис дууһатыттан курутуйан, хаана хамнаан[*]: 34«Ханна кистээтигит?» – диэн ыйыппыта.

«Тойоммуот, барыахха, көрдөрүөхпүт», – дэспиттэрэ.

35Иисус хараҕыттан уу-хаар баспыта+.

36Маны көрөн иудейдар: «Көр, Лазары күүскэ да таптыыр эбит!» – дэһиспиттэрэ.

37Оттон сорохторо: «Хараҕа суоҕу көрөр гыммыта дии, бу да киһини өлбөт гынар кыаҕа суох этэ дуо?» – диэбиттэрэ+.

Лазары тилиннэрии

38Иисус өссө ордук улахан кутурҕаҥҥа ылларан, Лазарь сытар хоруобугар кэлбитэ. Ол тааһынан бүөлэммит ааннаах очуос куоҥхалайа этэ+.

39«Тааһы халбарытыҥ», – диэбитэ Кини.

Өлбүт киһи эдьиийэ Марфа эппитэ: «Тойонуом, хайыы-үйэ сыттаммыт ээ, хоруопка угуллубута төрдүс күнэ».

40«Итэҕэйдэххинэ, Таҥара күүһүн көрүөҥ диэн эйиэхэ эппэтэҕим дуо?» – диэбитэ Иисус.

41Аан тааһын халбарыппыттара. Иисус халлаан диэки көрөн туран: «Аҕаа! Миигин истибитиҥ иһин, Эйиэхэ махтанабын, – диэбитэ. –+
42Эн Миигин өрүү истэргин билэбин эрээри, Миигин Эн ыыппыккын итэҕэйэллэрин туһугар, бу турар дьоҥҥо анаан маны эттим»+. 43Инньэ диэн баран, Иисус күүстээх куолаһынан: «Лазарь, таҕыс!» – диэн ыҥырбыта+. 44Онуоха илиитэ-атаҕа өлүнньүк таҥаһынан сууламмыт киһи тахсан кэлбитэ; сирэйэ былаатынан саба баайылла сылдьара.

«Сирэйин сабыытын сүөрүҥ, бардын», – диэбитэ Иисус турар дьоҥҥо+.

Иисус Христоһу утары куомуннаһыы

45•Марияҕа кэлбит иудейдартан үгүстэрэ Иисус оҥорбут дьиктитин көрөн, Кинини итэҕэйбиттэрэ,+
46оттон сорохторо фарисейдарга тиийэн Кини тугу гыммытын кэпсээбиттэрэ. 47Ону истэн, архиерейдар уонна фарисейдар синедриону түмэн мунньахтаабыттара: «Тугу гынабыт? Бу Киһи элбэх дьиктини оҥорон эрэр. 48Маны аахайбакка хааллардахпытына, бары Кинини итэҕэйиэхтэрэ, оччоҕо римляннар кэлэн, биһиги ытык сирбитин[*] да, норуоппутун да былдьаан ылыахтара».

49Биирдэстэрэ, ол дьыл архиерейынан анаммыт Каиафа диэн киһи, эппитэ: «Эһиги тугу да өйдөөбөккүт – 50норуот олоччу эстиэн кэриэтэ, биир киһи бар дьон туһугар өлбүтэ биһиэхэ[*] ордук!»+

51-52Маны кини бэйэтэ эппэтэҕэ, Иисус норуот туһугар – норуоту эрэ буолбакка, Таҥара тарҕанан хаалбыт оҕолорун барыларын бииргэ түмээри өлүөхтээҕин, ол дьыл архиерейынан талыллыбыт киһинэн – кининэн, Таҥара этиппитэ++.

53Бу күн Иисус өлөрөргө ууруллубута+. 54Онон Кини мантан инньэ иудейдарга аһаҕастык көстүбэт буолбута, кураайы куйаар аттынааҕы дойдуга, Ефраим диэн куоракка, баран үөрэнээччилэрин кытта сылдьыбыта.

55Иудей Паасхата чугаһаан, бырааһынньык иннинэ ыраастанар сиэри-туому тутуһа дойду араас муннугуттан Иерусалимҥа элбэх киһи кэлбитэ+. 56Кинилэр Иисуһу көрдүүллэрэ уонна Таҥара Дьиэтигэр көрсүһэн: «Туох дии саныыгытый? Бырааһынньыкка кэлиэ суоҕа дуо?» – диэн кэпсэтэллэрэ. 57Оттон архиерейдар уонна фарисейдар уураах таһаарбыттара: Иисус ханна баарын билэр киһи тойотторго тыллаан Кинини туттарыахтаах+.

12

Вифанияҕа арыынан аҕааһын

12^1•Паасха буолуо алта күн иннинэ Иисус Вифанияҕа кэлбитэ, онно Кини тилиннэрбит киһитэ Лазарь баара+. 2Сонно Киниэхэ киэһэ аһылык тэрийбиттэрэ: Марфа илии-атах буолбута, оттон Лазарь атыттары кытта Иисус аттыгар өттүгэстээн сыппыта+. 3Мария ыраас нард[*] үчүгэй сыттаах биир муунта күндү арыытынан Иисус атаҕын аҕаан баран, баттаҕынан соппута; дьиэ иһин бүтүннүү ол арыы сытынан сайбыта+.

4Онуоха үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ, Иисуһу таҥнарарга санаммыт Иуда Искариот эппитэ: 5«Бу арыыны үс сүүс динарийга атыылаан баран, харчытын дьадаҥыларга түҥэтэр тоҕо сатамматаҕа эбитэй?» 6Маны кини дьадаҥыларга кыһаллан буолбакка, уоруйах буолан эппитэ – харчы угар холбукаларын илдьэ сылдьан, онно угуллар харчыттан арыт бэйэтэ туттара+.

7«Марияны саҥарымаҥ, – диэбитэ Иисус. – Кини бу арыыны Мин хараллар күммэр анаан ууруммута. 8Дьадаҥылар эһигини кытта өрүү бииргэ буолуохтара, оттон Мин эһигини кытта өрүү бииргэ сылдьыам суоҕа».

Лазары утары куомуннаһыы

9Иудейдар үгүстэрэ Кини онно баарын билэн, Иисус туһуттан эрэ буолбакка, өссө Кини тилиннэрбит Лазарын туһуттан кэлэллэрэ+. 10-11Үгүстэр Лазары көрө кэлэн баран, Иисуһу итэҕэйэн төннөллөрүн иһин, архиерейдар Лазары эмиэ өлөрөргө быһаарыммыттара.

Иерусалимҥа киирии

12•Сарсыныгар бырааһынньыкка мустубут үтүмэн үгүс киһи Иисус Иерусалимҥа баран иһэрин истэн, 13пальма лабааларын туппутунан Кинини көрсө тахсыбыттара. Кинилэр: «Осанна! Израиль Ыраахтааҕыта, Айыы Тойон аатыгар кэлэн иһээччи алгыстаах!» – диэн хаһыытаһаллара+.

14-15«Куттаныма, Сион кыыһа[*]! Эн Ыраахтааҕыҥ мииниллэ илик оселу миинэн эйиэхэ кэлиэҕэ» диэн суруллубутун курдук, Иисус осел оҕотун булан мииммитэ+. 16Үөрэнээччилэрэ бастаан маны өйдөөбөтөхтөрө гынан баран, кэлин, Иисус албан аатырбытын кэннэ, Кини туһунан итинник суруллубутун уонна Кинини итинник көрсүбүттэрин өйдөөн кэлбиттэрэ+.

17Иисуһу кытта урут бииргэ сылдьыбыт дьон Кини Лазары хоруобуттан ыҥыран таһааран тилиннэрбитин кэпсэл оҥостоллоро. 18Ол иһин, Кини ити дьиктини оҥорбутун истибит буолан, бар дьон Кинини көрсө утары тахсыбыта.

19«Тугу да ситиспэтэхпитин көрбөккүт дуо? – диэн фарисейдар бэйэлэрин икки ардыларыгар кэпсэтэллэрэ. – Дойду дьоно бүттүүнэ Кинини батыста!»+

Омуктар Иисус Христоһу көрдүүллэр

20Бырааһынньыкка Таҥараҕа үҥэ кэлбит дьонтон сорохторо атын омуктар этилэр. 21Кинилэр Галилея Вифсаидатыттан сылдьар Филипкэ тиийэн: «Тойон, биһиги Иисуһу көрүөхпүтүн баҕарабыт», – диэн көрдөспүттэрэ+. 22Филипп баран ол туһунан Андрейга тиэрдибитэ; оттон Андрейдаах Филипп бэйэлэрэ Иисуска эппиттэрэ.

23«Киһи Уола килбиэнин көрдөрөр кэмэ кэллэ, – диэбитэ Иисус кинилэргэ. –+
24Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: сэлиэһинэй туораҕа буорга түһэн баран өлбөтөҕүнэ, соҕотоҕун хаалар; оттон өллөҕүнэ, элбэх аһы биэрэр+. 25Олоҕун таптыыр киһи олоҕун сүтэриэҕэ, оттон бу дойдутааҕы олоҕун абааһы көрөр киһи олоҕун бараммат олоххо анаан быыһыаҕа+. 26Ким Миэхэ сулууспалыыр, ол Миигин батыстын; Мин ханна баарбын да, кини эмиэ онно буолуоҕа; Миэхэ сулууспалыыр киһини Мин Аҕам үрдүктүк тутуоҕа».

Иисус Христос өлөрүн эрдэттэн этэр

27«Билигин дууһам долгуйда. Тугу этиэмий? „Аҕаа! Бу чаастан Миигин быыһаан ыл!“ диэм дуо? Бу чаас туһугар Мин кэлбитим эбээт+. 28Аҕаа! Бэйэҥ ааккын албан аатырт».

Маны эппитигэр халлаантан: «Албан аатыртым, өссө даҕаны албан аатырдыам!» – диир саҥа иһиллибитэ+.

29Онно турар дьон ити саҥаны истэн, этиҥ эттэ дэспиттэрэ, сорохторо Аанньал Кинини кытта кэпсэттэ диэн быһаарбыттара+.

30Бу эппиттэригэр хоруйдаан Иисус: «Бу саҥа Мин туспар буолбатах, норуот туһугар иһилиннэ, – диэбитэ. –+
31Аан дойду дьүүллэнэр кэмэ кэллэ, билигин бу аан дойду баһылыга киэр үүрүллүөҕэ+. 32Онтон Миигин сиртэн үөһэ таһаардахтарына, Мин барыларын Бэйэбэр тардыаҕым»+.

33Итини Иисус хайдах өлүөхтээҕин өйдөтөн эппитэ+.

34«Христос үйэлэр тухары баар буоларын Сокуонтан билэбит, – диэбитэ норуот, – оччоҕо Киһи Уола үөһэ таһаарыллыахтаах диэн Эн хайдах этэҕиний? Киһи Уола кимий?»+

35Иисус эппитэ: «Сырдык эһиэхэ баар буола сылдьар кэмэ кылгаата. Эһиги, хараҥаҕа былдьаппат туһугар, сырдыкка сылдьыҥ; хараҥаҕа сылдьар киһи ханна баран иһэрин билбэт+. 36Сырдык эһиэхэ баарына, сырдыкка итэҕэйиҥ, оччоҕуна сырдык уолаттара буолуоххут». Маны этэн баран, Иисус баран хаалбыта. Кини ханна барбытын ким да билбэтэҕэ+.

Иудейдар итэҕэйбэттэр

37Итиччэ элбэх дьиктини оҥорбутун үрдүнэн, кинилэр Иисуһу итэҕэйбэт этилэр. 38Онон Исайя пророк: «Айыы Тойон! Биһигиттэн истибитин ким итэҕэйдэ? Айыы Тойон күүһүн ким көрдө?» – диэн эппитэ туолбута+. 39Кинилэр итэҕэйэр кыахтара суоҕа, тоҕо диэтэххэ, Исайя өссө маннык эппитэ: 40«Кини харахтарын көрбөт гыммыт, сүрэхтэрин тааһырпыт, онон харахтарынан да көрбөттөр, сүрэхтэринэн да өйдөөбөттөр; оннук буолбатаҕа эбитэ буоллар – Миэхэ эргиллиэ этилэр, оччоҕо Мин кинилэри үтүөрдүөм этэ»+.

41Иисус кэрэмэн килбиэнин көрбүт буолан, Исайя Кини туһунан итинник эппитэ.

42Тойоттортон бэрт элбэх киһи Иисуһу итэҕэйбитэ эрээри, фарисейдартан куттанан, синагогаттан араарыллымаары, итэҕэйэллэрин биллэрбэттэр этэ+. 43Кинилэр Таҥара хайҕалынааҕар дьон хайҕалын ордорбуттара+.

Иисус Христос эппит тыла дьону дьүүллүөҕэ

44Иисус, бары истэллэрин курдук, доргуччу эппитэ: «Ким Миигин итэҕэйэр, ол Миигин буолбатах, Миигин Ыыппыты итэҕэйэр+. 45Ким Миигин көрөр, ол Миигин Ыыппыты көрөр+. 46Биир да Миигин итэҕэйэр киһи хараҥаҕа хаалбатын туһугар, Мин, сырдык, бу аан дойдуга кэлбитим+. 47Оттон ким эмэ Мин этэр тылбын истэн баран, итэҕэйбэт буоллаҕына, кинини дьүүллээбэппин: Мин бу дойдуну, дьүүллүү буолбакка, быыһыы кэлбитим+. 48Миигин киэр анньар, Мин тылбын ылыммат киһи бэйэтэ дьүүллээччилээх: Мин эппит тылым кинини тиһэх күҥҥэ дьүүллүөҕэ. 49Тоҕо диэтэххэ, Мин тугу да Бэйэм көҥүлбүнэн эппэтэҕим – Миигин Ыыппыт Аҕам тугу хайдах эт диэбитин эппитим. 50Кини кэриэһэ бараммат олоххо тиэрдэрин Мин билэбин, онон, Аҕам Миэхэ эппитин курдук, этэбин».

13

Иисус Христос үөрэнээччилэрин атахтарын сууйар

13^1Паасха бырааһынньыгын иннинэ Иисус бу аан дойдуну хаалларан, Аҕатыгар барар кэмэ кэлбитин билэр буолан, бу дойдуга баар Бэйэтин дьонун тиһэҕэр диэри уостубат тапталынан таптыырын көрдөрбүтэ+.

2Киэһээҥҥи аһылык кэмигэр, Симон уолун Иуда Искариокка[*] Кинини таҥнарар санааны адьарай хайыы-үйэ иҥэрбитин кэннэ,+
3Иисус, Аҕата барытын Кини илиитигэр биэрбитин, Бэйэтэ Таҥараттан кэлбитин итиэннэ Киниэхэ баран иһэрин билэр буолан,+
4аһыы олорон, туран, тас таҥаһын устубута, уонна сотторун курданан баран, 5суунар тааска уу кутан, үөрэнээччилэрин атахтарын сууйан, курдаммыт сотторунан сотон киирэн барбыта+.

6Кини Симон Петрга чугаһаан кэлбитигэр Петр: «Тойонуом! Мин атахпын Эн сууйуохтаах үһүгүн дуо?» – диэбитэ.

7Иисус эппитэ: «Мин тугу гынарбын эн билигин билбэккин, кэлин өйдүөҕүҥ».

8«Эн мин атахпын хаһан да сууйуоҥ суоҕа», – диэбитэ Петр.

Иисус эппитэ: «Сууйбатахпына, эн Миэхэ туох да сыһыана суох буолуоҥ»+.

9«Тойонуом! – дии түспүтэ Петр. – Атахпын эрэ буолбакка, илиибин, төбөбүн эмиэ сууй!»

10Иисус киниэхэ эппитэ: «Сууммут киһи турар бэйэтэ ыраас, онон атаҕын эрэ суунуохтаах. Эһиги эмиэ ырааскыт, ол гынан баран бука бары ыраас буолбатаххыт»+. 11Иисус, ким таҥнарыахтааҕын билэр буолан, «бука бары ыраас буолбатаххыт» диэбитэ+.

12Үөрэнээччилэрин атахтарын сууйан, таҥаһын таҥнан, эмиэ өттүгэстээн сытан баран эппитэ: «Бу Мин эһиэхэ анаан тугу гыммыппын билэҕит дуо? 13Эһиги Миигин Үөрэтээччибит, Тойоммут диэн сөпкө этэҕит, чахчы оннук+. 14Онон Мин, Тойоҥҥут уонна Үөрэтээччигит, атаххытын сууйбут эбит буоллахпына, эһиги бэйэ-бэйэҕит эмиэ атаххытын сууйсуохтааххыт+. 15Манан, Мин тугу гыммыппыный да – эһиги эмиэ оннук гынаргыт туһугар, эһиэхэ холобур көрдөрдүм+. 16Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кулут тойонунааҕар улахан буолбат, ким эмэ ыыппыт киһитэ ыыппытынааҕар улахан буолбат+. 17Эһиги маны билэн оҥорор буоллаххытына – алгыстааххыт+.

Иисус Христос ким таҥнарыахтааҕын этэр

18•Эһиги барыгыт тускутунан эппэппин: кимнээҕи талан ылбыппын билэбин. Ол эрээри „Миигин кытта бииргэ килиэп сиэччи[*] Миигин тэпсэри оҥоһунна“ диэн Суруйууларга этиллибит туолуохтун+. 19Маны эһиэхэ билигин – туола илигинэ, кэлин туоллаҕына, бу Мин буоларбын итэҕэйэргит туһугар, этэбин+. 20Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Мин ыыппыт киһибин ылынааччы Миигин ылынар, оттон Миигин ылынааччы Миигин Ыыппыты ылынар»+.

«Эһигиттэн биир киһи Миигин таҥнарыаҕа»

21Иисус маны этэн баран, ис-иһиттэн долгуйан кэлбитэ. «Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Кини, – эһигиттэн биир киһи Миигин таҥнарыаҕа»+.

22Үөрэнээччилэрэ Кини кими этэрин өйдөөбөккө, сирэй-сирэйдэрин көрсөн кэбиспиттэрэ. 23Иисус биир таптыыр үөрэнээччитэ Кини аттыгар өттүгэстээн сытара+. 24Симон Петр киниэхэ ити ким туһунан этэрин бил диэн бэлиэ биэрбитэ.

25Кини Иисуска ыкса кэлэн: «Тойонуом, ол кимий?» – диэн ыйыппыта.

26«Мин килиэби арыыга умньаан баран биэрэр киһим», – диэн хоруйдаабыта Иисус. Маны этээт, килиэп тооромоһун умньаан ылан, Симон Искариот уолугар Иудаҕа ууммута. 27Бу тооромоһу ылаатын кытта, Иудаҕа сатана киирбитэ.

Иисус киниэхэ эппитэ: «Оҥороргун оҥоро оҕус». 28Өттүгэстээн сытааччылартан ким даҕаны Иисус киниэхэ тоҕо итинник эппитин өйдөөбөтөҕө. 29Сорохтор, Иудаҕа харчылаах холбуйа баарын иһин, Иисус киниэхэ «бырааһынньыкка туттуохтаахпытын атыылас» диэбитэ, эбэтэр тугу эмэ дьадаҥыларга биэрэргэ соруйбута буолуо дии санаабыттара+. 30Килиэби ылаат, Иуда тахсан барбыта. Түүн этэ.

Саҥа кэриэс

31Кини тахсан барбытын кэннэ, Иисус: «Билигин Киһи Уолун килбиэнэ көһүннэ, Таҥара килбиэнин эмиэ Кини көрдөрдө, – диэбитэ. –+
32Таҥара кэрэмэн килбиэнин Кини көрдөрбүт эбит буоллаҕына, бэрт сотору Таҥара эмиэ Кини килбиэнин көрдөрүөҕэ+.

33Оҕолоруом! Мин эһигини кытта бииргэ сылдьар кэмим кыра хаалла: эһиги Миигин көрдүөххүт гынан баран, иудейдарга эппитим курдук, билигин эһиэхэ эмиэ этэбин: Мин барар сирбэр эһиги кыайан тиийбэккит+.

34Мин саҥа кэриэһи эһиэхэ биэрэбин: бэйэ-бэйэҕитин таптааҥ. Мин эһигини хайдах таптаабыппыный да, эһиги эмиэ ол курдук, бэйэ-бэйэҕитин таптааҥ+. 35Бэйэҕит икки ардыгытыгар таптал баар буоллаҕына, оччоҕо эһиги Мин үөрэнээччилэрим буоларгытын бары билиэхтэрэ».

Петр мэлдьэһиэхтээҕин өтө көрүү

36•«Тойонуом! Эн ханна бараҕыный?» – диэн ыйыппыта Симон Петр.

«Мин барар сирбэр билигин эн Миигин кыайан батыһыаҥ суоҕа, – Иисус хоруйдаабыта, – ол эрээри кэлин батыһан барыаҥ».

37«Тойонуом! Мин билигин Эйигин тоҕо кыайан батыһыам суоҕай? – диэбитэ Петр. – Эн тускар мин тыыммын да толук биэриэм!»+

38«Мин туспар тыыҥҥын толук биэриэҥ дуо? – диэбитэ Иисус. – Дьиҥ кырдьыгы эйиэхэ этэбин: бөтүүк хаһыытыан иннинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҥ»+.

14

Иисус Христос – Аҕаҕа тиэрдэр суол

14^1«Эһиги дьиксиниэ суохтааххыт. Таҥараны уонна Миигин итэҕэйиҥ!+
2Аҕам дьиэтэ элбэх хостоох; оннук буолбатаҕа эбитэ буоллар, эһиги олорор сиргитин бэлэмнии барабын диэн этиэм этэ дуо? 3Эһиги олорор сиргитин бэлэмнээн баран, эргиллэн кэлиэм, итиэннэ эһиги эмиэ Миигин кытта бииргэ буоларгыт туһугар, эһигини Бэйэбэр ылыам+. 4Оттон Мин ханна барарбын эһиги билэҕит, суолун эмиэ билэҕит[*]».

5«Тойоммуот! Эн ханна бараргын биһиги билбэппит, онон барар суолгун хайдах билиэхпитий?» – диэбитэ Фома+.

6Иисус хоруйдаабыта: «Мин Суол, Кырдьык уонна Олох буолабын; Аҕабар Миигинэн эрэ кэлиэххэ сөп, атын суол суох+. 7Эһиги Миигин билэргит эбитэ буоллар, Аҕабын эмиэ билиэ этигит. Аны мантан инньэ Кинини билэҕит – эһиги Кинини көрдүгүт».

8«Тойоммуот, – диэбитэ Филипп, – Аҕаҕын биһиэхэ көрдөрөрүҥ эбитэ буоллар! Биһиги онон сөп буолуо этибит»+.

9«Бачча тухары Мин эһигинниин бииргэ сырыттым, ол тухары эн Миигин билбэтэххин дуу, Филипп? – диэбитэ Иисус. – Ким Миигин көрбүт, ол Аҕабын көрбүт. Биһиэхэ Аҕаҕын көрдөр диэн хайдах эн этэҕин+? 10Мин Аҕабар баарбын, Аҕам Миэхэ баарын эн итэҕэйбэккин дуо? Мин эһиэхэ этэр тылбын Бэйэм көҥүлбүнэн этэр буолбатахпын: бу барыта – Миэхэ баар Аҕам дьайыыта+. 11Эһиги Мин Аҕабар баарбын, Аҕам Миэхэ баарын итэҕэйиҥ; оттон Миигин итэҕэйбэт буоллаххытына, оччоҕо дьайыыларбын көрөн итэҕэйиҥ+. 12Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Миигин итэҕэйэр киһи Мин оҥорор дьайыыларбын оҥоруоҕа, өссө оннооҕор да улаханнары оҥоруоҕа, тоҕо диэтэххэ, Мин Аҕабар барабын+. 13Итиэннэ Мин ааппын ааттаан туран, Аҕабыттан тугу баҕарар көрдөстөххүтүнэ, Мин – Аҕа Уолунан албан аатырарын туһугар – эһиги көрдөспүккүтүн толоруом. 14Өскөтүн Мин ааппын ааттаан туран, тугу баҕарар көрдөстөххүтүнэ[*], ону толоруом+.

Сибэтиэй Тыыны биэриэх буолан эрэннэрии

15Миигин таптыыр буоллаххытына, Мин кэриэстэрбин толоруҥ+. 16Мин Аҕабыттан көрдөһүөм, оччоҕо Аҕам эһиэхэ атын Уоскутааччыны – Кини кэлэн үйэлэр тухары эһигини кытта бииргэ буоларын туһугар – биэриэ+. 17Аҕам эһиэхэ Кырдьык Тыынын – бу дойду көрбөт да, билбэт да буолан, ылынар кыаҕа суох Тыынын – ыытыа; оттон эһиги Кинини билэҕит – Кини эһигини кытта баар, Кини эһиги искитигэр буолуоҕа+.

18Мин кэлиэм – эһигини тулаайах хаалларыам суоҕа. 19Бэрт кылгас кэминэн бу дойду Миигин аны көрүө суоҕа, оттон эһиги көрүөххүт, тоҕо диэтэххэ, Мин тыыннааҕым курдук, эһиги эмиэ тыыннаах буолуоххут+. 20Ол күн эһиги Мин Аҕабар, эһиги Миэхэ, Мин эһиэхэ баарбын билиэххит. 21Ким Мин кэриэстэрбин толорор – ол Миигин таптыыр; оттон Миигин таптыыр киһини Аҕам таптыаҕа, Мин эмиэ ол киһини таптаан, Бэйэм киниэхэ көстүөҕүм»+.

22Иуда (Искариот буолбатах) ыйыппыта: «Тойонуом! Аан дойдуга көстүбэккэ, эһиэхэ көстүөхпүн баҕарабын диэн ити хайдаҕый?»+

23Иисус киниэхэ эппитэ: «Миигин таптыыр киһи Мин этэр тылбын толоруоҕа. Аҕам эмиэ кинини таптыаҕа, оччоҕо Биһиги бииргэ кэлэммит, киниэхэ дьиэлэниэхпит+. 24Миигин таптаабат киһи Мин тылбын толорбот, оттон эһиги истэр тылгыт Миэнэ буолбатах, Миигин ыыппыт Аҕам киэнэ. 25Маны, эһигини кытта бииргэ эрдэхпинэ, эттим. 26Оттон Сибэтиэй Тыын, Мин туспар Аҕам эһиэхэ ыытыахтаах Уоскутааччыта, эһигини барытыгар үөрэтиэҕэ, Мин эһиэхэ тугу эппиппин барытын өйдөтүөҕэ+.

27Мин эһиэхэ эйэни хаалларабын, Бэйэм эйэбин эһиэхэ биэрэбин; Мин бу дойду биэрэриттэн атыннык биэрэбин. Эһиги дьиксиниэ, дьулайыа суохтааххыт+. 28Эһигиттэн барыам итиэннэ эһиэхэ эмиэ кэлиэм диэн эппиппин иһиттигит. Эһиги Миигин таптыыргыт эбитэ буоллар, Аҕабар барабын диэбиппиттэн үөрүө этигит: Мин Аҕам Миигиннээҕэр улахан+. 29Бу туһунан Мин эһиэхэ ол өссө туолуон иннинэ – кэлин туоллаҕына, Миигин итэҕэйэргит туһугар – эттим+. 30Мин эһигини кытта кэпсэтэр кэмим кыччаата – бу дойду баһылыга чугаһаата. Кини Мин үрдүбүнэн ханнык да былааһа суох+. 31Ол эрээри бу аан дойду Аҕабын таптыырбын билэрин туһугар, Мин Аҕам Миэхэ тугу соруйбутун толоробун: туруҥ, мантан барыаҕыҥ.

15

Иисус Христос – виноград умнаһа

15^1Мин дьиҥнээх виноград умнаһынабын, оттон Аҕам – виноград үүннэрээччи. 2Мин ас биэрбэт хас биирдии лабаабын Кини быһан ылан быраҕар, оттон ас биэрэр хас биирдии лабаабын, өссө элбэх аһы биэрдин диэн, ыраастыыр+. 3Мин эһиэхэ эппит тылбын ылынан, эһиги хайыы-үйэ ырааһырдыгыт+. 4Эһиги Миэхэ буолуҥ, Мин эмиэ эһиэхэ буолуом. Лабаа умнаска буолбатаҕына, бэйэтэ астамматын курдук, эһиги Миэхэ буолбатаххытына, эмиэ кураанах буолуоххут+.

5Мин умнаспын, оттон эһиги лабааларгыт. Миэхэ баар киһи, Мин эмиэ киниэхэ буоллахпына, элбэх аһы биэрэр. Эһиги Миигинэ суох тугу да гынар кыаххыт суох+. 6Ким Миэхэ буолбатах – лабаа курдук, киэр быраҕыллан куура хатыаҕа; оннук лабааны хомуйан ылан, уокка быраҕаллар+. 7Оттон Миэхэ буоллаххытына, Мин этэр тылбын сүрэххитигэр иҥэриннэххитинэ, эһиги тугу баҕараргытын көрдөһүҥ – ол барыта эһиэхэ бэриллиэҕэ+. 8Эһиги элбэх аһы биэрдэххитинэ, Мин үөрэнээччилэрим буоллаххытына, Аҕам онон албан аатырыаҕа.

Бэйэ-бэйэҕитин таптааҥ

9Аҕам Миигин таптаабытын курдук, Мин эмиэ эһигини таптаабытым: эһиги Мин тапталбар олоруҥ+. 10Мин Аҕам ыйбытын толороммун Кини тапталыгар олорорум курдук, эһиги эмиэ Мин ыйбыппын толордоххутуна, Мин тапталбар олоруоххут. 11Маны – Мин үөрүүм эһиэхэ бэриллэн, эһиги сүрэххитин толорорун туһугар – эттим+.

12Бу баар Мин кэриэһим: Мин эһигини таптаабытым курдук, эһиги эмиэ бэйэ-бэйэҕитин таптааҥ+. 13Саамай улахан таптал – киһи доҕотторун туһугар олоҕун толук уурара+. 14Эһиги Мин кэриэспин толорор буоллаххытына, Миэхэ доҕотторум буолаҕыт+. 15Тойоно тугу гынарын кулута билбэт, онон аны эһигини кулуттарым диэбэппин, Мин, Аҕабыттан тугу истибиппин барытын эһиэхэ эппит буолан, эһигини доҕотторум диэтим+. 16Миигин эһиги талбатаххыт – Мин Бэйэм эһигини талан ылбытым; баран туһаны аҕаларгыт, ол туһаҕыт үйэлэргэ барарын туһугар, итиэннэ Мин ааппын ааттаан туран Аҕабыттан тугу баҕарар көрдөстөххүтүнэ, Кини ону биэрэрин туһугар, Мин эһигини туруорбутум+. 17Мин кэриэһим бу баар: эһиги бэйэ-бэйэҕитин таптааҥ+.

Бу дойду эһигини абааһы көрүөҕэ

18Бу аан дойду эһигини абааһы көрөр буоллаҕына, кини маҥнай Миигин абааһы көрбүтүн эһиги билиэх тустааххыт+. 19Эһиги бу дойду эбиккит буоллар, кини бэйэтин дьонун таптыа этэ; бу дойду буолбатаххыт иһин, мантан эһигини Мин талан ылбытым иһин, кини эһигини абааһы көрөр+. 20Кулут тойонуттан улахан буолбат диэн эппиппин өйдүү сылдьыҥ. Миигин сойуоласпыт буоллахтарына, эһигини эмиэ сойуолаһыахтара; Мин тылбын толорбут буоллахтарына, эһиги тылгытын эмиэ толоруохтара+. 21Ол эрээри кинилэр Миигин Ыыппыты билбэт буоланнар, Мин аатым туһуттан эһиэхэ итинник сыһыаннаһыахтара. 22Мин бу дойдуга кэлэн кинилэргэ эппэтэҕим буоллар, кинилэр аньыыга буруйданыахтара суоҕа этэ, оттон билигин аньыыларын ааһынар кыахтара суох+. 23Миигин абааһы көрөр киһи Аҕабын эмиэ абааһы көрөр+. 24Атын ким да кыайан оҥорботун Мин кинилэргэ оҥорботоҕум буоллар, кинилэр аньыыга киириэ суох этилэр; оттон билигин ону барытын көрөн да баран, Миигин да, Аҕабын да абааһы көрбүттэрэ+. 25Ол эрээри кинилэр Сокуоннарыгар Миигин туох да оруна суох абааһы көрдүлэр диэн суруллубут туолуох тустаах+.

26Аҕабыттан ыытар Уоскутааччым, Аҕабыттан кэлэр Кырдьык Тыына, эһиэхэ кэллэҕинэ, Мин туспунан туоһулуоҕа+. 27Хара маҥнайгыттан Миигин кытта бииргэ сылдьыбыт буолан, эһиги эмиэ Миэхэ туоһу буолуоххут+.

16

16^1Маны Мин эһиэхэ итэҕэлгит энчирээбэтин туһугар эттим. 2Эһигини синагогалартан үүртэлиэхтэрэ; оннооҕор эһигини өлөрөр ким баҕарар манан Таҥараҕа туһалыыбын дии саныыр кэмэ кэлэн иһэр+. 3Кинилэр Мин Аҕабын да, Миигин да билбэт буолан, оннук быһыыланыахтара+. 4Ол кэм кэллэҕинэ, эһиэхэ ол туһунан тугу эппиппин өйдүүргүт туһугар итини эттим. Эһигинниин бииргэ сылдьар буолан урут эппэтэҕим+.

Сибэтиэй Тыын соруга

5Оттон билигин Мин Миигин Ыыппыкка барабын; эһигиттэн ким да Миигиттэн „Ханна бараҕын?“ диэн ыйыппат+. 6Ол гынан баран маны эппитим кэннэ, эһиги сүрэххит курус санаанан туолла. 7Кырдьык этэбин: барарым эһиэхэ ордук буолуо; барбатахпына, Уоскутааччы кэлиэ суоҕа, оттон бардахпына, Мин Кинини эһиэхэ ыытыаҕым,+
8оччоҕо Кини кэлэн, аан дойду дьоно аньыы, кырдьык уонна дьүүл туһунан сыыһа өйдөбүллээхтэрин саралыаҕа: 9аньыы туһунан – Миигин итэҕэйбэттэрин иһин;+
10кырдьык туһунан – Мин Аҕабар барарым итиэннэ эһиги аны Миигин көрбөккүт иһин; 11дьүүл туһунан – бу аан дойду баһылыга дьүүллэммитин иһин+.

12Өссө да элбэҕи этэрдээхпин эрээри, эһиги билигин ону барытын өйдүүр кыаххыт суох. 13Оттон Кини, кырдьык Тыына, кэллэҕинэ, эһигини бары кырдьыкка барытыгар үөрэтиэҕэ: Кини тугу этэрэ, ол Бэйэтин этиитэ буолуо суоҕа, Кини тугу истэрин эрэ этэн эһиэхэ кэнэҕэски кэми иһитиннэриэҕэ+. 14Кини Мин этэрбин эһиэхэ иһитиннэрэн, Миигин албан аатырдыаҕа. 15Аҕабар туох баара барыта – Миэнэ, ол иһин Мин этэрбин эһиэхэ иһитиннэриэҕэ диэтим+.

Санаарҕабыл уонна үөрүү

16Сотору кэминэн эһиги Миигин көрүөххүт суоҕа, онтон сотору буолан баран эмиэ көрүөххүт, тоҕо диэтэххэ, Мин Аҕабар барабын[*]»+.

17Маныаха сорох үөрэнээччилэрэ: «Сотору кэминэн эһиги Миигин көрүөххүт суоҕа, онтон сотору буолан баран эмиэ көрүөххүт уонна Мин Аҕабар барабын диэн ити тугу этэрий?» – дэһиспиттэрэ. 18Онон кинилэр: «Сотору диэн тугу этэрий? Тугу этэрин өйдөөбөппүт», – диэн кэпсэппиттэрэ.

19Кинилэр тугу ыйытыахтарын баҕаралларын билэн, Иисус эппитэ: «Эһиги бэйэ-бэйэҕититтэн сотору кэминэн эһиги Миигин көрүөххүт суоҕа, онтон сотору буолан баран эмиэ көрүөххүт диэбиппин ыйыталаһаҕыт дуо? 20Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһиги ытаһыаххыт, кутурҕаҥҥа ылларыаххыт, оттон аан дойду үөрүөҕэ; ол эрээри эһиги төһө да санаарҕаабыккыт иһин, санаарҕабылгыт үөрүүгэ кубулуйуоҕа+. 21Дьахтар, төрүүр кэмэ кэллэҕинэ, эрэйи көрөр, оттон оҕолонноҕуна, күн сиригэр саҥа киһи кэлбит үөрүүтүттэн эрэйин сонно умнан кэбиһэр. 22Ол курдук эһиги эмиэ билигин санааргыыгыт эрээри, Мин эһигини иккистээн көрүстэхпинэ, сүрэххит үөрүүнэн туолуоҕа, оччоҕо эһиги үөрүүгүтүн ким да былдьаан ылыа суоҕа+. 23Ол күн Миигиттэн тугу да ыйыта барыаххыт суоҕа. Дьиҥ кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Аҕабыттан Мин ааппар тугу баҕарар көрдөстөххүтүнэ, Кини ону биэриэҕэ+. 24Билиҥҥэ диэри эһиги Мин ааппар тугу да көрдөһө иликкит; көрдөһүҥ, оччоҕо ылыаххыт, оччоҕо үөрүүгүт толору буолуоҕа+.

Бу дойдуну хотуу

25Баччааҥҥа диэри маны барытын эһиэхэ таайтаран, домохторунан кэпсээн кэллим, ол эрээри аны Аҕам туһунан домоҕо суох аһаҕастык этэр кэмим кэлэн иһэр+. 26Ол күн эһиги Киниттэн Мин ааппын ааттаан туран көрдөһүөххүт, эһиги тускутугар Аҕабыттан Мин көрдөһүөм диэн эппэппин. 27Эһиги Миигин таптаабыккыт, Мин Таҥараттан кэлбиппин итэҕэйбиккит иһин, Аҕам эһигини таптыыр+. 28Мин Аҕабын хаалларан бу дойдуга кэлбитим, аны билигин бу дойдуну хаалларан Аҕабар барабын»+.

29Үөрэнээччилэрэ эппиттэрэ: «Бу билигин ханнык да домоҕунан кэпсээбэккэ, аһаҕастык этэҕин. 30Билигин биһиги Эн тугу барытын билэргин, киһи Эйигиттэн ыйытарыгар наадыйбаккын билэн, Таҥараттан кэлбиккин итэҕэйэбит»+.

31«Билигин итэҕэйэҕит дуо? – диэбитэ Иисус. – 32Кэм-кэрдии уолдьаһан эрэр, хайыы-үйэ уолдьаста даҕаны: эһиги, Миигин соҕотохтуу хаалларан, хас биирдиигит бэйэҕит суолгутунан барыаххыт; ол эрээри, Мин соҕотох буолбатахпын, Миигин кытта Аҕам баар+.

33Маны Мин эһиэхэ, эһиги Миигинниин биир буолан, эйэҕэ тиксэргит туһугар, эттим. Бу дойдуга эһиги эрэйи көрүөххүт, ол эрээри эрдийиҥ: Мин бу аан дойдуну баһыйдым»+.

17

Иисус Христос үҥүүтэ

17^1Иисус маны этэн баран, халлаан диэки үөһэ көрөн туран: «Аҕаа! Кэм-кэрдии уолдьаста, – диэбитэ. – Уолуҥ Эн кэрэмэн килбиэҥҥин көрдөрөрүн туһугар, Эн эмиэ Уолуҥ килбиэнин бу дойдуга көрдөр+. 2Эн Киниэхэ бүтүн киһи аймах үрдүнэн былааһы биэрбитиҥ курдук, Кини эмиэ Эн Киниэхэ биэрбит дьоҥҥор бараммат олоҕу биэриэҕэ+. 3Эйигин, соҕотох дьиҥнээх Таҥараны, уонна Эн ыыппыт Иисус Христоскун билии – бу баар бараммат олох.

4Мин сиргэ Эн кэрэмэн килбиэҥҥин көрдөрдүм, Эн соруйуугун толордум. 5Аны билигин, Аҕаа, Мин Эйиэхэ эрдэхпинээҕи, аан дойду айыллыан инниттэн баар килбиэмминэн Миигин албан аатырт+.

6Эн бу дойдуттан Миэхэ биэрбит дьоҥҥор Эн ааккын Мин арыйдым; кинилэр Эйиэннэрэ этилэр, кинилэри Миэхэ Эн биэрбитиҥ, кинилэр Эн тылгын толордулар. 7Эн Миэхэ биэрбитиҥ барыта Эйиэнэ буоларын кинилэр билигин дьэ өйдөөтүлэр; 8Эн Миэхэ биэрбит тылларгын Мин кинилэргэ тиэртим; кинилэр ону ылынан, Мин Эйигиттэн кэлбиппин дьиҥнээхтик өйдөөтүлэр, Миигин Эн ыыппыккын итэҕэйдилэр+.

9Мин кинилэр тустарыгар көрдөһөбүн: бүтүн аан дойду туһугар буолбатах, Миэхэ Эн биэрбит дьонуҥ туһугар көрдөһөбүн – кинилэр Эйиэннэрэ буолаллар эбээт+. 10Миэнэ барыта – Эйиэнэ, Эйиэнэ эмиэ Миэнэ; Мин албан аатым килбиэнин кинилэр көрдөрдүлэр+.

11Мин хайыы-үйэ бу дойдуга буолбатахпын, Эйиэхэ баран иһэбин, оттон кинилэр бу дойдуга хаалаллар. Сибэтиэй Аҕаа! Эн Биһикки биирбит курдук, кинилэр эмиэ биир сомоҕо буолалларын туһугар, кинилэри, Миэхэ биэрбит дьоҥҥун, Бэйэҥ аатыҥ күүһүнэн араҥаччылаа[*]+. 12Мин бу дойдуга[*] кинилэрдиин бииргэ сылдьан, кинилэри Эн аатыҥ күүһүнэн араҥаччылаатым; кинилэри, Эн Миэхэ биэрбит дьоҥҥун, Мин харыстаан илдьэ сырыттым, онон өлөргө анаммыттан ураты кинилэртэн ким да өлбөтө. Суруйууларга этиллибит туолла+.

13Билигин Мин Эйиэхэ баран эрэбин, онон кинилэр Мин толору үөрүүбүн үллэстэллэрин туһугар, маны, бу дойдуга эрдэхпинэ, этэбин+. 14Мин кинилэргэ Эн тылгын тиэртим; Мин бу дойду буолбатаҕым курдук, кинилэр эмиэ бу дойду буолбатахтарын иһин, аан дойду кинилэри абааһы көрдө+. 15Бу дойдуттан кинилэри ыл диэн көрдөспөппүн – кинилэри хара дьайтан араҥаччылаа диэн көрдөһөбүн+. 16Мин бу дойду буолбатаҕым курдук, кинилэр эмиэ бу дойду буолбатахтар. 17Эн кинилэри Бэйэҥ кырдьыгыҥ күүһүнэн сибэтии гын: Эн тылыҥ дьиҥ кырдьыктаах+. 18Эн Миигин бу дойдуга ыыппытыҥ курдук, Мин эмиэ кинилэри бу дойдуга ыыттым+. 19Кинилэр тустарыгар – Эн кырдьыгыҥ кинилэри сибэтии гынарын туһугар, Мин Бэйэбин Эйиэхэ аныыбын.

20Мин кинилэр тустарыгар эрэ буолбатах, кинилэртэн истэн Миигин итэҕэйээччилэр тустарыгар эмиэ көрдөһөбүн; 21бары биир буоллуннар, Аҕаа, Эн Миэхэ, Мин Эйиэхэ баарым курдук, кинилэр эмиэ Биһиэхэ биир сомоҕо буоллуннар – Эн Миигин ыыппыккын аан дойду итэҕэйиэхтин. 22Эн Биһикки биирбит курдук кинилэр эмиэ биир буолалларын туһугар, Эн Миэхэ биэрбит килбиэҥҥин Мин кинилэргэ биэрдим+. 23Мин кинилэргэ баарбын, Эн Миэхэ бааргын; кинилэр эмиэ эҥкилэ суох биир сомоҕо буоллуннар; Эн Миигин ыыппыккын, итиэннэ Миигин таптыырыҥ курдук, кинилэри таптыыргын бу аан дойду билиэхтин.

24Аҕаа! Эн Миэхэ биэрбит дьонуҥ Мин баар сирбэр Миигинниин бииргэ буолуохтарын баҕарабын; Эн Миигин бу аан дойду айыллыан инниттэн таптаан биэрбит албан аатыҥ килбиэнин кинилэр көрдүннэр+. 25Кырдьыктаах Аҕаа! Бу аан дойду Эйигин билбэтэх; оттон Мин Эйигин билэбин, кинилэр эмиэ Эн Миигин ыыппыккын биллилэр+. 26Мин кинилэр сүрэхтэригэр баарым курдук, Эн Миигин таптаабыт тапталыҥ эмиэ кинилэр сүрэхтэригэр баар буоларын туһугар, Мин кинилэргэ Эн ааккын арыйбытым уонна арыйыам даҕаны»+.

18

Иисус Христоһу туталлар

18^1•Иисус маны этэн баран, үөрэнээччилэрин кытта, Кедрон үрүйэтин уҥуордаан, саад баар сиригэр тиийэн киирбиттэрэ+. 2Кини үөрэнээччилэриниин онно үгүстүк мустубут буолан, Кинини таҥнарыахтаах Иуда эмиэ ол сири билэрэ+. 3Онон Иуда Рим буойуннарын этэрээтин, архиерейдар, фарисейдар ыыппыт харабылларын илдьэ, банаарданан, уоттанан, сэптэнэн-сэбиргэллэнэн онно тиийэн кэлбиттэрэ+.

4Иисус, Кинини туох күүтэрин билэ-билэ, утары тахсан: «Кими көрдүүгүт?» – диэн ыйыппыта+.

5«Иисус Назорейы», – дэспиттэрэ кэлбит дьон.

«Мин бу баарбын», – диэбитэ Иисус. Кинини таҥнарбыт Иуда эмиэ олору кытта турара. 6Иисус «Мин бу баарбын» диэбитигэр кинилэр кэннилэринэн чугурус гынан, сууллан түспүттэрэ.

7Иисус иккиһин: «Кими көрдүүгүт?» – диэн ыйыппыта.

«Иисус Назорейы», – диэбиттэрэ.

8«Эһиэхэ эттим ээ: Мин бу баарбын, – диэбитэ Иисус. – Миигин көрдүүр буоллаххытына, атыттары тыытымаҥ, бардыннар». ( 9Онон Кини «Миэхэ биэрбит дьоҥҥуттан хайаларын да сүтэрбэтим» диэн эппитэ туолбута.)+
10Симон Петр илдьэ сылдьар батаһын кыыныттан таһааран, архиерей кулутун уҥа кулгааҕын быһа охсубута. Кулут аата Малх диэн этэ+.

11«Батаскын кыыныгар ас, – диэбитэ Иисус Петрга. – Аҕам Миэхэ биэрбит иһититтэн Мин ама иһиэм суоҕа дуо?»+

Иисус Христоһу архиерейга илдьэллэр

12•Рим буойуннара тойоннорун уонна иудей харабыллары кытта, бары бииргэ саба түһэн, Иисуһу кэлгийбиттэрэ. 13Кинини бастаан Аннаҕа, ол сыл архиерей буолбут Каиафа аҕа кынныгар, илдьибиттэрэ+. 14Каиафа буоллаҕына били иудейдарга норуот туһугар биир киһи өлбүтэ ордук диэн сүбэлээбит киһи этэ+.

Петр бастакы мэлдьэһиитэ

15Симон Петр атын биир үөрэнээччини кытта Иисуһу батыһан барбыттара; ол үөрэнээччи архиерейы билэр буолан, кини Иисуһу кытта архиерей тиэргэнигэр киирсибитэ; 16•Петр тиэргэҥҥэ киирэр халҕан аан таһыгар туран хаалбыта. Онтон архиерейы билэр үөрэнээччи тахсан аан харабыла дьахтарга этэн, Петры иһирдьэ киллэртэрбитэ.

17Халҕан ааны харабыллыыр кулут дьахтар Петртан: «Эн эмиэ ити Киһи үөрэнээччитэ этиҥ буолбат дуо?» – диэн ыйыппыта.

«Эчи суох», – диэбитэ Петр.

18Тымныы этэ. Кулуттар харабыллары кытта чоҕунан кулуһун уотун күөдьүтэн иттэ тураллара. Петр эмиэ кинилэр аттыларыгар иттэ турбута.

Архиерей Иисус Христоһу доппуруостуур

19•Архиерей Иисустан үөрэнээччилэрин уонна үөрэтэр үөрэҕин туһунан ыйыппыта.

20«Мин барытын дьоҥҥо аһаҕастык этэрим, – диэн хоруйдаабыта Иисус. – Иудейдар бары мунньустар сирдэригэр – синагогаларга уонна Таҥара Дьиэтигэр үөрэтэрим. Мин тугу да кистээн үөрэппэтэҕим+. 21Тоҕо Миигиттэн ыйытаҕын? Истибит дьонтон ыйыт; тугу эппиппин кинилэр билэллэр».

22Инньэ диэбитигэр чугас турар харабыл: «Архиерейга итинник хоруйдуугун дуо?» – диэн баран, Иисуһу сирэйгэ охсубута+.

23Иисус киниэхэ эппитэ: «Сыыһа эппит буоллахпына, сыыһабын ый, оттон сөпкө эппит буоллахпына, Миигин тоҕо охсоҕун?»

24Анна Кинини, кэлгиэтин сүөрбэккэ эрэ, Каиафа архиерейга ыыппыта.

Петр иккис уонна үһүс мэлдьэһиитэ

25Симон Петр тиэргэҥҥэ иттэ турбута. Ол турдаҕына: «Эн эмиэ Кини үөрэнээччитэ этиҥ буолбат дуо?» – диэн ыйыппыттара.

Петр мэлдьэһэн: «Эчи суох», – диэн хоруйдаабыта.

26Архиерей биир кулута, били Петр батаһынан кулгааҕын быһа охсубут киһитин уруута: «Эн Кинини кытта саад иһигэр тураргын көрбүтүм буолбат дуо?» – диэбитэ+. 27Петр эмиэ мэлдьэспитэ, сонно тута бөтүүк хаһыытаабыта+.

Пилат дыбарыаһыгар

28•Каиафаттан Иисуһу Рим анаабыт баһылыгын дыбарыаһыгар илдьэ барбыттара. Сарсыарда этэ. Паасха аһын аһыахтаах иудейдар, киртийимээри, дыбарыаска киирбэтэхтэрэ+. 29Пилат утары тахсан: «Бу Киһини туохха буруйдуугутуй?» – диэн ыйыппыта+.

30«Буруйу оҥорботоҕо эбитэ буоллар, биһиги Кинини эйиэхэ аҕалыахпыт суоҕа этэ», – диэн хоруйдаабыттара.

31«Кинини Бэйэҕит ылан, сокуоҥҥут ирдэбилинэн дьүүллээҥ», – диэбитэ Пилат.

«Биһиги кими да өлөрөрбүт көҥүллэммэт», – иудейдар утарбыттара. ( 32Ити курдук Иисус Бэйэтэ хайдах өлүөхтээҕин өтө көрөн эппитэ туолар буолбута.)+

33Пилат дыбарыаска төттөрү киирэн Иисуһу ыҥыран ылан: «Эн, кырдьык, Иудей Ыраахтааҕытынаҕын дуо?» – диэн ыйыппыта+.

34«Бэйэҥ маннык ыйытаҕын дуу, атыттар эйиэхэ Мин туспунан итинник эппиттэрэ дуу?» – диэн хоруйдаабыта Иисус.

35«Мин иудей үһүбүн дуо? – диэбитэ Пилат. – Эйигин миэхэ Бэйэҥ норуотуҥ, архиерейдар тутан биэрдилэр. Эн тугу оҥорбуккунуй?»

36«Мин Саарыстыбам бу дойду Саарыстыбата буолбатах, – Иисус хоруйдаабыта. – Бу дойду киэнэ эбитэ буоллар, дьонум Миигин иудейдарга биэрбэт туһугар туруулаһыа этилэр. Ол гынан баран Мин Саарыстыбам билигин манна буолбатах»+.

37«Ол аата Эн Ыраахтааҕы буоллаҕыҥ дии?» – Пилат ыйыппыта.

«Ыраахтааҕыгын диэн эн этэҕин, – диэбитэ Иисус. – Мин кырдьык туһунан туоһулаары төрөөбүтүм, ол туһугар бу дойдуга кэлбитим; кырдьыгы таптыыр киһи Мин саҥабын истэр»+.

38«Кырдьык диэн тугуй?» – диэбитэ Пилат.

Өлөрөргө ууруу

Инньэ диэн баран, эмиэ иудейдарга тахсан: «Кини туох да буруйдааҕын булбатым, – диэбитэ. –+
39Эһиги Паасха аайы миэхэ биир киһини босхолотторор үгэстээххит, онон эһиэхэ иудей Ыраахтааҕытын босхолуохпун баҕараҕыт дуо?»+

40Бары эмиэ күргүөмүнэн: «Ити Киһини буолбатах, Варавваны босхолоо!» – диэн үөгүлэспиттэрэ. Варавва ороспуой этэ.

19

19^1•Пилат Иисуһу таһыйалларыгар дьаһайбыта. 2Буойуннар хатыылаах ыарҕаттан бөнүөк өрөн, Кини төбөтүгэр кэтэрдибиттэрэ, санныгар кыһыл сону саба бырахпыттара уонна: 3«Иудей Ыраахтааҕыта, туругур!» – дии-дии, сирэйгэ охсуолаабыттара.

4Пилат дьоҥҥо эмиэ утары тахсан эппитэ: «Туох да буруйу булбатахпын билэргит туһугар, Кинини бу эһиэхэ таһаарабын»+. 5Онуоха төбөтүгэр хатыылаах ыарҕаттан өрүллүбүт бөнүөктээх, кыһыл сону бүрүммүт Иисус тахсыбыта. «Дьэ бу Киһи!» – диэбитэ Пилат дьоҥҥо.

6Архиерейдар уонна харабыллар Кинини көрөн: «Кириэскэ тиир, кириэскэ тиир – Кинини!» – диэн үөгүлэспиттэрэ.

Пилат кинилэргэ: «Бэйэҕит ылан Кинини тиириҥ, – диэбитэ. – Туох буруйдааҕын мин була иликпин».

7Иудейдар Пилакка хардарбыттара: «Биһиэхэ Сокуон диэн баар! Биһиги Сокуоммут быһыытынан бу Таҥара Уолунабын дэнэр Киһи өлүөхтээх»+.

8Пилат бу тылы истэн, өссө улаханнык куттаммыта. 9Онон эмиэ дыбарыаска киирэн Иисустан: «Эн хантан кэлбиккиний?» – диэн ыйыппыта. Иисус саҥарбатаҕа+.

10«Миэхэ хоруйдаабаккын дуо? – диэбитэ Пилат. – Мин Эйигин кириэскэ тиирэр да, босхолуур да былаастаахпын билбэккин дуо?»

11Иисус эппитэ: «Эйиэхэ үөһэттэн бэриллибэтэҕэ буоллар, Эн Мин үрдүбүнэн ханнык да былааһа суох буолуоҥ этэ; онон Миигин тутан эйиэхэ биэрбит киһи ордук улахан аньыылаах»+.

12Мантан ыла Пилат Кинини хайдах босхолууру тобула сатаабыта. Иудейдар үөгүлэһэ тураллара: «Кинини босхолуур буоллаххына, эн император доҕоро буолбатаххын! Ыраахтааҕыбын дэнэр киһи императоры утары барар!»+

13Пилат маны истэн, Иисуһу таһырдьа таһаарбыта уонна бэйэтэ «Лифостротон» («Таас Муоста»), оттон еврей тылынан «Гаввафа» диэн ааттанар сиргэ турар дьүүллүүр кириэһилэтигэр олорбута. 14Бу Паасха иннинээҕи бээтинсэ күн ортотун диэки этэ.

«Эһиги Ыраахтааҕыгыт бу баар!» – диэбитэ Пилат иудейдарга.

15«Киэр гын, киэр гын! Кириэскэ тиир – Кинини!» – диэн үөгүлэспиттэрэ.

«Ыраахтааҕыгытын кириэскэ тиирэбин дуо?» – диэбитэ Пилат.

Архиерейдар хардарбыттара: «Биһиги императортан атын ыраахтааҕыбыт суох!»+
16Онуоха дьэ Пилат Иисуһу тиирдэрэ биэрбитэ.

Голгофа

Буойуннар Иисуһу илдьэ барбыттара. 17•Кириэһин сүгэн, Кини «Бас уҥуоҕа», еврей тылынан «Голгофа» диэн ааттанар сиргэ тахсыбыта. 18Онно Кинини кириэскэ тиирбиттэрэ: Иисуһу ортоку, икки өттүгэр икки атын киһини.

19Пилат хаптаһыҥҥа сурук суруйтаран баран кириэскэ саайтарбыта. Онно «Иисус Назорей, иудей Ыраахтааҕыта» диэн суруллубут этэ. 20Иисус кириэскэ тиириллибит сирэ куораттан чугас буолан, бу еврей, грек, латыын тылынан суруллубут суругу иудей үксэ кэлэн аахпыта+. 21Иудей архиерейдара Пилакка эппиттэрэ: «Иудей Ыраахтааҕыта диэн суруйума, иудей Ыраахтааҕытабын дэнээччи диэн суруй».

22«Суруйбутум суруллубутунан турдун», – диэбитэ Пилат.

23Иисуһу тиирбит буойуннар Кини таҥаһын ылан түөрт аҥыы, хас биирдиилэригэр тиксэрин курдук, үллэстибиттэрэ, хитонун эмиэ ылбыттара. Хитон тигии буолбатах, бүтүннүүтэ үөһэттэн сиигэ суох гына өрүү таҥас этэ. 24Буойуннар: «Маны хайытымыаҕыҥ, хата түөрэх быраҕан, кимиэхэ тиксэрин быһаарыаҕыҥ», – дэһиспиттэрэ. «Таҥаспын үллэстибиттэрэ, таҥаспын ылаары түөрэх бырахсыбыттара» диэн Суруйууларга этиллибит ити курдук туолбута. Буойуннар үкчү оннук быһыыламмыттара+.

25Иисус кириэһин аттыгар Ийэтэ, Ийэтин балта, Клеопа кэргэнэ Мария итиэннэ Мария Магдалина тураллара+. 26Иисус, Ийэтин уонна кини аттыгар турар таптыыр үөрэнээччитин көрөн, Ийэтигэр: «Бу – Эн уолуҥ», – диэбитэ+.

27Оттон үөрэнээччитигэр: «Бу – эн Ийэҥ», – диэн эппитэ. Мантан ыла үөрэнээччитэ Кини Ийэтин бэйэтигэр ылан олордубута.

Иисус Христос өлүүтэ

28•Бу кэнниттэн Иисус барыта хайыы-үйэ туолбутун билэр буолан, Суруйууларга этиллибит ситэрин туһугар: «Утаттым», – диэбитэ+.

29Онно толору уксуустаах купсуун турара. Буойуннар уксууһу гуупкаҕа оботторон ылан, иссоп лабаатыгар[*] иилэн баран, уоһугар үҥүлүппүттэрэ. 30Иисус уксууһу амсайан баран: «Туолла!» – диэбитэ. Уонна төбөтүн хоҥкутан, тыынын Таҥараҕа биэрбитэ.

31Бу бээтинсэ күн этэ. Ол иһин иудейдар, тиириллибиттэри субуотаҕа – улуу күҥҥэ – кириэскэ хаалларымаары, сотолорун уҥуоҕун тоһуталаан баран кириэстэриттэн уһултарарыгар Пилаттан көрдөспүттэрэ.

32Буойуннар кэлэн, бастакы киһи сототун уҥуоҕун, онтон Иисустуун сэргэстэһэ тиириллибит иккис киһи сототун үлтүрүтэ охсуолаабыттара. 33Иисуһу кэлэн өлбүтүн көрөн, сототун уҥуоҕун тоһуппатахтара. 34Ол гынан баран биир буойун Кини ойоҕоһун үҥүүнэн анньыбытыгар сонно бааһыттан хааннаах уу тохтубута+.

35Ону эһиги итэҕэйэргит туһугар тус бэйэтинэн көрбүт киһи туоһулуур, кини чахчыны этэрин билэр буолан, туоһута кырдьыктаах+. 36Суруйууларга «Кини уҥуоҕа тостуо суоҕа» диэн этиллибит ити курдук туолбута+. 37Өссө атын кэрчиккэ «Кими супту анньыбыттарын көрүөхтэрэ» диэн этиллэр.

Иисус Христоһу харайыы

38•Бу кэнниттэн Иисуһу, иудейдартан куттанан Киниэхэ кистээн үөрэммит Аримафеяттан төрүттээх Иосиф кириэстэн устаары, көрдөспүтүн Пилат көҥүллээбитэ. Онон Иосиф кэлэн, Кинини кириэстэн устубута+. 39Иисуска урут түүн сылдьыбыт Никодим эмиэ кэлбитэ, кини үчүгэй сыттаах сүүс муунта кэриҥэ арыыны – смирналаах алоэны[*] – аҕалбыта+. 40Иккиэн Иисуһу ылан, иудейдар харайар үгэстэринэн үчүгэй сыттаах арыынан сотон баран, таҥаска суулаабыттара+. 41Кинини кириэскэ тиирбит сирдэригэр саад баара, онно ким да өссө харайылла илик саҥа таас хаспаҕа баар этэ. 42Иудейдар субуотаҕа бэлэмнэнэр күннэрэ – бээтинсэ буолан, Иисуһу чугастыы ол хоруопка укпуттара[*].

20

Кураанах хоруоп

20^1•Нэдиэлэ бастакы күнүгэр[*] Мария Магдалина сарсыарда эрдэ, халлаан өссө сырдыан иннинэ, хаспахха кэлэн көрбүтэ – арай ааны бүөлээбит таастара халбарытыллан хаалбыт этэ+. 2Кини Симон Петрга итиэннэ Иисус таптыыр биир үөрэнээччитигэр сүүрэн тиийэн: «Тойоммутун хоруобуттан ылан барбыттар, ханна гыммыттарын билбэппит», – диэбитэ+.

3Сонно тута Петр ол үөрэнээччилиин тахсан, хоруопка барбыттара. 4Иккиэн бииргэ сүүрбүттэрэ да, үөрэнээччи Петрдааҕар түргэнник сүүрэн, урут тиийбитэ. 5Кини хаспах иһин өҥөйөн, таҥас сытарын көрбүтэ, ол гынан баран иһирдьэ киирбэтэҕэ. 6Кэнниттэн тиийбит Симон Петр иһирдьэ киирэн таҥас сытарын, 7итиэннэ Иисус төбөтүн саппыт былааттара, таҥаһы кытта буолбакка, туспа сууланан сытарын көрбүтэ.

8Дьэ онтон хаспахха бастакынан кэлбит үөрэнээччи киирэн, бэйэтэ барытын көрөн, итэҕэйбитэ. 9Иисус өлөн баран тиллиэхтээҕин туһунан Суруйууларга этиллибитин кинилэр өссө да өйдүү иликтэрэ+. 10Онон үөрэнээччилэр дьиэлэригэр төннүбүттэрэ.

Иисус Христос Мария Магдалинаҕа көстөр

11•Оттон Мария хаспах таһыгар ытыы турбута; ытыы-ытыы, төҥкөйөн иһирдьэ өҥөйөн көрбүтэ, 12арай Иисус сыппыт сиригэр маҥан таҥастаах икки Аанньал – биирдэрэ бас диэки, атына атах диэки өттүгэр – олороллоро+.

13«Тоҕо ытыыгыный?» – кинилэр ыйыппыттара.

«Тойоммун ылан барбыттар, ханна гыммыттарын билбэппин», – диэбитэ Мария. 14Инньэ диэн баран кэннин хайыһан, Иисус турарын көрбүтэ, ол эрээри бу Кини буоларын билбэтэҕэ+.

15«Тоҕо ытыыгыный? Кими көрдүүгүнүй?» – Иисус ыйыппыта.

Саад көрөөччү буоллаҕа дии санаан, Мария: «Тойонуом! – диэбитэ. – Кинини мантан Эн таһаарбыт буоллаххына, ханна гыммыккын миэхэ эт, мин баран Кинини ылыам этэ»+.

16«Мария!» – диэбитэ Иисус.

Эргиллэ түһээт, Мария еврей тылынан: «Раввуни!» (ол аата «Үөрэтээччим!») – диэн саҥа аллайбыта.

17Иисус эппитэ: «Мин Аҕабар өссө тахса иликпин, онон Миигин таарыйыма. Бырааттарбар баран Мин этэрбин тиэрт: Мин Бэйэм Аҕабар уонна эһиги Аҕаҕытыгар, Бэйэм Таҥарабар уонна эһиги Таҥараҕытыгар тахсабын»+. 18Мария Магдалина баран Айыы Тойону көрбүтүн, Кини тугу эппитин үөрэнээччилэргэ кэпсээбитэ.

Иисус Христос үөрэнээччилэригэр көстөр

19•Ол күн, нэдиэлэ бастакы күнүн киэһэтигэр, үөрэнээччилэр иудейдартан куттанан, түмсэр дьиэлэрин аанын хатанан олордохторуна, Иисус киирэн ортолоругар туран эппитэ: «Эһиэхэ эйэ буоллун!» 20Инньэ диэн баран, үөрэнээччилэригэр илиитин-атаҕын[*], ойоҕоһун көрдөрбүтэ. Үөрэнээччилэрэ Айыы Тойону көрөн, үөрэ түспүттэрэ.

21«Эһиэхэ эйэ буоллун! – диэбитэ Иисус иккиһин. – Аҕам Миигин ыыппытын курдук, Мин эмиэ эһигини ыытабын»+. 22Маны этэн баран, салгыны үрбүтэ уонна: «Сибэтиэй Тыыны ылыҥ! – диэбитэ. –+
23Ким аньыытын бырастыы гынаҕыт да, ол аньыыта бырастыы буолуоҕа; ким аньыытын бырастыы гыммаккыт да, ол аньыыта бырастыы буолуо суоҕа»+.

Иисус Христос уонна Фома

24Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ, Игирэ Аҥаара диэн ааттаах Фома, Иисус кэлэ сылдьыбыт кэмигэр суох этэ+. 25Үөрэнээччилэр Фомаҕа: «Биһиги Айыы Тойону көрдүбүт», – диэн кэпсээбиттэрэ.

Фома эппитэ: «Илиитигэр тоһоҕо суолун көрө иликпинэ, бааһыгар тарбахпын, ойоҕоһугар илиибин уга иликпинэ, итэҕэйиэм суоҕа».

26Аҕыс хонон баран үөрэнээччилэр эмиэ дьиэҕэ олорбуттара, Фома кинилэри кытта баара. Аан халҕана хатанан турдаҕына, арай Иисус киирэн ортолоругар туран баран: «Эһиэхэ эйэ буоллун!» – диэбитэ. 27Онтон Фомаҕа туһаайан эппитэ: «Сөмүйэҕин аҕал, уонна бу икки илиибин көр, илиигин ойоҕоспор ук. Уонна аны итэҕэйбэт буолума, итэҕэйэр буол».

28«Айыы Тойонум, Таҥарам!» – диэбитэ Фома+.

29Иисус эппитэ: «Эн көрөҥҥүн итэҕэйдиҥ, көрбөккө эрэ итэҕэйбиттэр алгыстаахтар»+.

Бу кинигэ соруга

30Уонна да атын үгүс дьиктини Иисус үөрэнээччилэригэр көрдөрбүтэ да, ол туһунан бу кинигэҕэ суруллубата+. 31Оттон бу суруллубут барыта – Иисус Мессия, Таҥара Уола буоларын итэҕэйэргит итиэннэ итэҕэйэҥҥит Кини аатынан Олоххо тиксэргит туһугар, сурулунна+.

21

Тивериада кытылыгар

21^1Бу кэнниттэн Иисус үөрэнээччилэригэр аны Тивериада муоратын кытылыгар көстүбүтэ. Ол маннык этэ+. 2Симон Петр, Игирэ Аҥаара диэн ааттаах Фома, Галилея Канатыттан сылдьар Нафанаил, Зеведей уолаттара уонна өссө икки атын үөрэнээччи буолан бары бииргэ сылдьыбыттара+. 3Симон Петр кинилэргэ: «Мин балыктыы барабын», – диэбитэ.

«Биһиги эмиэ эйигин кытта барсабыт», – дэспиттэрэ анарааҥҥылар. Баран сонно оҥочонон киирэн балыктаабыттара да, ол түүн устата тугу да ылбатахтара.

4Онтон сарсыарда тыҥ хатыыта Иисус кэлэн кытылга турбута, ол гынан баран үөрэнээччилэрэ Кинини билбэтэхтэрэ+.

5«Оҕолоор! Балык тутта дуо?» – Иисус ыйыппыта.

«Мэлигир», – дэспиттэрэ+.

6«Илимҥитин оҥочоҕут уҥа өттүгэр түһэриҥ, оччоҕо тутуоҕа», – диэбитэ Кини. Илимнэрин түһэрбиттэрэ – аһары элбэх балык кэлэн, кыайан хостооботохторо+.

7Иисус таптыыр үөрэнээччитэ Петрга: «Ити Айыы Тойон!» – диэбитэ.

Симон Петр ити Айыы Тойон буоларын истээт, таҥаһын ылан курданан баран (тас таҥаһын устан баран сылдьара) муораҕа ыстаммыта+. 8Оттон атын үөрэнээччилэр оҥочонон балыктаах илимнэрин состорбутунан кытылга устан кэлбиттэрэ. Кытылтан ырааҕа суох, сүүсчэкэ хаамыы кэриҥэ эрэ тэйиччи сылдьыбыттара. 9Сиргэ үктэнээт, чох күөдьүтэн уот оттуллубутун, уот кытыытыгар үтүллүбүт балык, килиэп сытарын көрбүттэрэ.

10«Ити ылбыт балыккытыттан аҕалыҥ эрэ», – диэбитэ Иисус. 11Симон Петр баран сүүс биэс уон үс бөдөҥ балык иҥнибит илимин кытылга соһон таһаарбыта. Итиччэ элбэх балыктааҕын үрдүнэн, илим хайа барбатаҕа.

12«Кэлэн аһааҥ», – Иисус ыҥырбыта. Үөрэнээччилэртэн ким да, бу Айыы Тойон буоларын билэн, санаата буолан «Эн Кимҥиний?» диэн ыйыппатаҕа. 13Иисус кэлэн килиэби, онтон балыгы ылан, кинилэргэ биэртэлээбитэ. 14Бу тиллэн баран үөрэнээччилэригэр үһүс көстүүтэ этэ+.

Иисус Христос уонна Петр

15Аһыы олордохторуна, Иисус Симон Петртан ыйыппыта:

«Иона уола Симон![*] Эн Миигин кинилэрдээҕэр ордук таптыыгын дуо?»

«Таптыыбын, Айыы Тойон, – диэбитэ Петр. – Мин Эйигин таптыырбын Эн билэҕин».

Иисус эппитэ: «Мин барааннарым оҕолорун манаа».

16Онтон иккиһин ыйыппыта: «Иона уола Симон! Эн Миигин таптыыгын дуо?»

«Таптыыбын, Айыы Тойон, – диэбитэ Петр. – Мин Эйигин таптыырбын Эн билэҕин».

«Мин барааннарбын манаа», – диэбитэ Иисус+.

17Онтон үсүһүн ыйыппыта: «Иона уола Симон! Эн Миигин таптыыгын дуо?»

Кини үсүһүн «Эн Миигин таптыыгын дуо?» диэбититтэн санньыйан, Петр эппитэ: «Айыы Тойон! Эн барытын билэҕин. Мин Эйигин таптыырбын Эн билэҕин».

Иисус киниэхэ эппитэ: «Мин барааннарбын манаа. 18Дьиҥ кырдьыгы эйиэхэ этэбин: эдэргэр эн, бэйэҥ курданаҥҥын, ханна баҕарбыт сиргэр барарыҥ, оттон кырыйдаххына, икки илиигин быластыы уунуоҕуҥ, оччоҕо эйигин атын киһи курдаан, баҕарбат сиргэр илдьэ барыаҕа». 19Кини маны Петр, хайдах өлөн, Таҥараны албан аатырдыахтааҕын өйдөтөн эппитэ. Инньэ диэн баран, киниэхэ: «Миигин батыс», – диэбитэ+.

Иисус Христос уонна Кини таптыыр үөрэнээччитэ

20Петр эргиллэн, кини кэнниттэн били киэһээҥҥи аһылыкка Иисус түөһүгэр сыстан «Тойонуом! Эйигин таҥнарааччы кимий?» диэбит Иисус таптыыр үөрэнээччитэ иһэрин көрбүтэ+. 21Кинини көрөн, Петр Иисустан: «Айыы Тойон! Оттон кини хайдах буолуоҕай?» – диэн ыйыппыта.

22«Кини, Мин кэлиэхпэр диэри, баар буолуон баҕарар буоллахпына, онно эн тугуҥ кыһалҕатай? – диэбитэ Иисус. – Эн Миигин батыс!»+

23Бу кэнниттэн ол үөрэнээччи өлбөт үһү диэн тыл кинилэр ортолоругар тарҕаммыта. Ол эрээри Иисус Петрга кини өлүө суоҕа диэн эппэтэҕэ, «Кини, Мин кэлиэхпэр диэри, баар буолуон баҕарар буоллахпына, онно эн тугуҥ кыһалҕатай?» диэбитэ.

24Бу туһунан ол үөрэнээччи бэйэтэ туоһулаан маны суруйда. Кини туоһута кырдьыктааҕын биһиги билэбит+.

25Иисус мантан да атыны элбэҕи оҥорбута; ону барытын сиһилии суруйар буоллар, суруллубут кинигэ барыта бүтүн аан дойдуга да кыайан батыа суох этэ дии саныыбын. Аминь[*]+.

* 1:1 Тыл (грек. Логос) – Айыы Тойон Таҥара Иисус Христос ааттарыттан биирдэстэрэ.

* 1:5 Кыайар кыаҕа суох – эбэтэр «өйдүүр кыаҕа суох».

* 1:9Эбэтэр «Бу аан дойдуга кэлэн хас биирдии киһини сырдатар дьиҥнээх сырдык баара».

* 1:18 Төрөппүт соҕотох Уола – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Төрөппүт соҕотох Уола Таҥара».

* 1:28 Вифаварга – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Вифанияҕа».

* 1:39 Уон чаас – күнүс түөрт чаас.

* 1:42 Иона – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Иоанн».

* 3:3 Үөһэттэн хаттаан – грек тыла икки суолталаах: «үөһэттэн» эбэтэр «хаттаан».

* 3:8 Тыын – «руах» диэн еврей тыла «тыал» уонна «тыын» диэн суолталаах.

* 3:13 Халлааҥҥа баар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 3:17-21Бу кэрчик эмиэ Иисус Христос этиитэ буолуон сөп.

* 3:25 Иудейдары – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биир иудейы».

* 3:27-36Бу барыта Иоанн этиитэ буолуон сөп.

* 4:52 Сэттэ чаас – күнүс биир чаас.

* 5:2 Вифезда – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Вифсаида», сорохторугар «Бетзата».

* 5:4Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу этии суох.

* 5:10Субуота күн үлэ 39 көрүҥэ, ол иһигэр таһаҕаһы, малы-салы таһыы, бобуллара.

* 5:14 Көрсөн – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «булан ылан».

* 6:7 Икки сүүс динарий – үлэһит аҕыс ыйдаах хамнаһа.

* 6:22 Онно Кини үөрэнээччилэрэ киирбит соҕотох оҥочолоруттан ураты атын оҥочо суоҕун, Иисус… – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Онно биир эрэ оҥочо баарын, Иисус…»

* 6:47 Ким Миигин итэҕэйэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «ким итэҕэйэр».

* 6:58 Маанналарын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «килиэптэрин».

* 6:69 Эн Христос, Тыыннаах Таҥара Уола буоларгын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Эн Таҥара Сибэтиэйэ буоларгын» эбэтэр «Эн Христос, Таҥара Сибэтиэйэ буоларгын».

* 7:8 Барбаппын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «билигин барбаппын».

* 7:32Таҥара Дьиэтэ бэрээдэги көрөр левит харабыллардаах этэ.

* 7:39 Сибэтиэй Тыын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Тыын».

* 7:53–8:11Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу кэрчик суох.

* 8:6 Кинилэргэ кыһаллыбакка – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 8:9Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Маны истэн кинилэр биир-биир тарҕаспыттара, бастакынан саамай аҕа саастаахтара барбыттара. Иисус уонна Кини иннигэр турар дьахтар иккиэйэҕин хаалбыттара».

* 8:10 Дьахтартан ураты атын ким да суоҕун көрөн – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар. Буруйдааччыларыҥ ханналарый? – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Бары ханна бардылар?»

* 8:25 Мин аан бастааҥҥыттан баарбын – эбэтэр «Мин киммин эһиэхэ хара маҥнайгыттан эппитим».

* 8:38 Тугу көрбүккүтүн – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «тугу истибиккитин».

* 8:48 Самария киһитинэҕин – еврей киһитин маннык этии үөҕүүгэ тэҥнэһэрэ.

* 8:59 Быыстарынан ааһан, Таҥара Дьиэтиттэн тахсан салгыы бара турбута – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Таҥара Дьиэтиттэн баран хаалбыта».

* 9:4 Мин – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «биһиги».

* 9:24 Кырдьыгы этиэм диэн андаҕай! – тылыттан тылыгар түһэрэн тылбаастаатахха «Таҥараны айхаллаа» (иудейдар киһини андаҕатар тыллара).

* 9:35 Таҥара Уолун – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Киһи Уолун».

* 10:23 Соломон колоннадата – Омуктар Тиэргэннэрин илиҥҥи өттүн кыйа барар колоннада.

* 10:26 Мин эһиэхэ эппитим курдук – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 10:38 Итэҕэйиэххит даҕаны – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 11:33 Хаана хамнаан – эбэтэр «долгуйан».

* 11:48 Ытык сирбитин – Иерусалимнааҕы Таҥара Дьиэтин.

* 11:50 Биһиэхэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «эһиэхэ».

* 12:3 Нард – Мк 14:3 быһаарыытын көр.

* 12:14-15 Сион кыыһа – Иерусалим.

* 13:2 Симон уолун Иуда Искариокка – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Симон Искариот уолугар Иудаҕа».

* 13:18 Миигин кытта бииргэ килиэп сиэччи – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Мин килиэппин сиэччи».

* 14:4 Мин ханна барарбын эһиги билэҕит, суолун эмиэ билэҕит – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Мин барар сирим суолун эһиги билэҕит».

* 14:14 Тугу баҕарар көрдөстөххүтүнэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Миигиттэн тугу баҕарар көрдөстөххүтүнэ».

* 16:16 Тоҕо диэтэххэ, Мин Аҕабар барабын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 17:11 Кинилэри, Миэхэ биэрбит дьоҥҥун, Бэйэҥ аатын күүһүнэн араҥаччылаа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «кинилэри Миэхэ биэрбит аатыҥ күүһүнэн араҥаччылаа».

* 17:12 Бу дойдуга – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 19:29 Иссоп лабаатыгар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «үҥүүгэ». Иссоп – кыра ыарҕа үүнээйи. Сиэр-туом толороллоругар бу үүнээйи умнаһынан сүөһү хаанын ыһыахтыыллара.

* 19:39 Алоэ – сандаловай маһы үлтү мэлийэн оҥоһуллубут бороһуок. Смирналаах алоэ булкудаһыгынан өлбүт киһини сотоллоро, оччоҕо этэ-сиинэ өр кэмҥэ тулуһара.

* 19:42Палестинаҕа киһини өлбүт күнүгэр харайаллара.

* 20:1 Нэдиэлэ бастакы күнүгэр – субуота кэнниттэн кэлэр күҥҥэ.

* 20:20 Илиитин, атаҕын – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «илиитин, ойоҕоһун».

* 21:15-17 Иона уола Симон – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Иоанн уола Симон».

* 21:25 Аминь – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

+ 1:1 Төрүт. 1:1, Арыл 19:13, Ин 20:28, 1 Ин 5:20, Флп 2:6

+ 1:3 Саал 32:6, 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Евр 1:2

+ 1:4 Ин 5:26, Ин 11:25, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11, Ин 8:12, Ин 9:5, Ин 12:46

+ 1:6 Мф 3:1, Мк 1:4, Лк 1:80, Лк 3:2

+ 1:7 Ин 3:26, Ин 5:33, Ин 10:41, Ин 20:31, Апос 19:4

+ 1:9 Саал 35:10, 1 Пет 2:9
+ 1:11 Ин 5:43
+ 1:12 Мф 5:9, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14
+ 1:13 Ин 3:3, Иак 1:18

+ 1:14 1 Ин 4:2, 2 Ин 1:7, 1 Тим 3:16, Евр 2:14

+ 1:15 Мф 3:11

+ 1:17 Ин 7:19, Ин 14:6

+ 1:18 Тахсыы 33:20, Ин 6:46, 1 Ин 4:12, Кол 1:15, 1 Тим 6:16

• 1:19 Мф 3:1-12, Мк 1:2-8, Лк 3:15-17
+ 1:20 Апос 13:25
+ 1:21 Мф 17:12-13, Лк 1:17,

+ 1:29 Тахсыы 12:3, 1 Пет 1:19, 1 Ин 2:2, 1 Ин 4:10

+ 1:31 Лк 1:17
+ 1:32 Мф 3:16, Мк 1:10, Лк 3:22
+ 1:33 Апос 1:5
+ 1:35 Мф 11:2, Мк 2:18, Лк 11:1
+ 1:36 Ин 1:29
+ 1:38 Ин 18:4, Ин 18:7
+ 1:40 Мф 4:18-20, Мк 1:16-20, Лк 5:2-11
+ 1:41 Ин 4:25

+ 1:42 Мф 16:18, Мк 3:16, Гал 1:18, 1 Кор 1:12

+ 1:44 Ин 12:21
+ 1:45 Ин 21:2, Лк 24:27, Мф 2:23, Лк 2:39
+ 1:47 Саал 31:2, Рим 9:6
+ 1:49 Саал 2:7, Мф 27:11, Мф 27:42, Ин 11:27
+ 1:51 Төрүт. 28:12,
+ 2:1 Ин 4:46, Ин 21:2

+ 2:4 Мк 14:41, Ин 7:6, Ин 7:30, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 2:6 Ин 3:25

+ 2:12 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 7:3, Апос 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

• 2:13 Мф 21:12-13, Мк 11:15-17, Лк 19:45-46
+ 2:13 Ин 6:4, Ин 11:55
+ 2:16 Лк 2:49
+ 2:17 Саал 68:10
+ 2:18 Ин 4:48, Ин 6:30, 1 Кор 1:22
+ 2:19 Мк 8:31, Мк 14:58, Мк 15:29, Ин 10:18
+ 2:22 Лк 24:8, Ин 12:16
+ 2:23 Ин 11:45
+ 3:1 Ин 7:50, Ин 19:39

+ 3:5 Мк 16:16, Апос 2:38, Мф 5:20, 1 Кор 15:50

+ 3:13 Аман өһө 30:4, Ин 6:38, 1 Кор 15:47, Эф 4:9

+ 3:14 Ин 8:28, Ин 12:32
+ 3:16 Рим 5:8, Эф 2:4, 1 Ин 3:1, 1 Ин 4:10
+ 3:17 Ин 8:15, Ин 12:47
+ 3:18 Мк 16:16
+ 3:19 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 7:7
+ 3:20 Эф 5:13
+ 3:22 Ин 4:1-2
+ 3:24 Мф 11:2, Мк 6:17-18, Лк 3:19-20
+ 3:25 Ин 2:6
+ 3:26 Ин 1:7, Ин 5:33
+ 3:27 1 Кор 4:7
+ 3:28 Мк 1:2, Ин 1:20

+ 3:29 Мф 9:15, Мф 25:1-13, Арыл 19:7, Арыл 21:2, Мф 9:15, Мк 2:19

+ 3:33 Ин 8:26
+ 3:35 Мф 3:17, Мф 17:5, Ин 5:20
+ 3:36 Ин 5:24, Ин 6:40, 1 Ин 5:12-13
+ 4:2 Ин 3:22
+ 4:3 Ин 2:11-12
+ 4:4 Лк 9:52-53
+ 4:5 Төрүт. 33:19, Төрүт. 48:22
+ 4:10 Саал 35:10,
+ 4:14 Ин 7:38
+ 4:19 Ин 9:20
+ 4:20 Төрүт. 12:6-7, Төрүт. 33:18,
+ 4:22 Саал 147:8-9, Апос 13:23, Рим 3:1-2
+ 4:23 Рим 8:15, Эф 6:18, Саал 144:18
+ 4:24 2 Кор 3:17
+ 4:25 Ин 1:41, Мф 11:2,
+ 4:26 Ин 9:37
+ 4:34 Ин 5:30, Ин 6:38, Ин 9:4, Ин 14:31
+ 4:35 Мф 9:38, Лк 10:2
+ 4:36 1 Кор 3:6-9
+ 4:42 Ин 1:29, 1 Ин 4:14
+ 4:44 Мф 13:57, Мк 6:4, Лк 4:24
+ 4:45 Ин 2:23
+ 4:46 Ин 2:1, Ин 21:2, Ин 2:12
+ 4:48 Ин 2:18, Ин 6:30, 1 Кор 1:22
+ 4:53 Мф 8:13, Апос 16:34, Апос 18:8
+ 4:54 Ин 2:11
+ 5:8 Мф 9:6-7, Мк 2:11, Лк 5:24
+ 5:10 Тахсыы 20:10,
+ 5:16 Ин 15:20
+ 5:18 Ин 7:1, Флп 2:6

+ 5:20 Мф 3:17, Мф 17:5, Ин 3:35, Ин 10:17, Ин 15:9, Ин 17:26

+ 5:21 Рим 8:11, 1 Кор 15:45
+ 5:22 Ин 17:2, Апос 10:42
+ 5:23 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20, Ин 15:23

+ 5:24 Ин 3:36, Ин 6:40, Ин 20:31, 1 Ин 5:9-13, 1 Ин 3:14

+ 5:25 Мф 27:52-53, Эф 2:1, Эф 2:5
+ 5:26 Ин 1:4, Ин 11:25, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11
+ 5:28 Ин 11:25, Ин 11:43
+ 5:30 Мк 14:36, Ин 6:38, Ин 8:16
+ 5:31 Ин 8:13
+ 5:33 Ин 1:7, Ин 3:26, Ин 10:41
+ 5:35 Мф 5:16, 2 Пет 1:19
+ 5:36 Ин 8:18, Ин 10:25, 1 Ин 5:9
+ 5:39 Лк 24:27
+ 5:41 1 Фес 2:6

+ 5:43 Ин 10:25, Ин 12:12, Ин 1:11, Ин 3:11-12

+ 5:44 Ин 12:43
• 6:1 Мф 14:13-21, Мк 6:30-44, Лк 9:10-17
+ 6:4 Тахсыы 12:1-30, Ин 2:13, Ин 11:55
+ 6:5 Ин 1:44,
+ 6:8 Ин 1:40, Ин 1:44
+ 6:11 Мф 15:36
+ 6:14 Мф 11:2-3, Ин 4:25, Ин 11:27
• 6:16 Мф 14:22-27, Мк 6:45-52
+ 6:29 1 Ин 3:23
+ 6:30 Мф 12:38, Ин 2:18, Ин 4:48, 1 Кор 1:22
+ 6:31 Тахсыы 16:15, Саал 77:24
+ 6:34 Ин 4:15
+ 6:35 Ин 4:14, Ин 7:37
+ 6:37 Ин 17:6

+ 6:38 Ин 3:13, 1 Кор 15:47, Мк 14:36, Ин 5:30

+ 6:39 Мф 18:14, Ин 10:28-29
+ 6:40 Ин 3:35, Ин 5:24, 1 Ин 5:12-13
+ 6:42 Мф 13:55
+ 6:44 Ин 12:32
+ 6:46 Тахсыы 33:20, Мф 11:27, Ин 1:18
+ 6:51 Ин 3:13, Мф 26:26-28
+ 6:53 Мк 14:22-24, 1 Кор 10:16, 1 Кор 11:27
+ 6:56 Ин 15:4-5, 1 Ин 3:24
+ 6:62 Мк 16:19, Лк 24:51, Апос 1:9
+ 6:63 2 Кор 3:6
+ 6:64 Ин 13:11
+ 6:69 Мк 1:24
+ 6:70 Ин 13:2, Ин 13:27
+ 6:71 Ин 18:2-3
+ 7:1 Ин 5:18, Ин 8:37, Ин 11:53

+ 7:3 Мк 3:31, Мк 6:3, Ин 2:12, Апос 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 7:6 Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 8:20, Ин 13:1
+ 7:7 Ин 15:18, Ин 3:19
+ 7:13 Ин 19:38
+ 7:16 Ин 8:28, Ин 12:49, Ин 14:10
+ 7:18 Ин 5:41, Ин 8:50
+ 7:19 Ин 1:17
+ 7:20 Мк 3:22, Ин 8:48, Ин 10:20
+ 7:23 Мф 12:2, Ин 5:16
+ 7:24 Ин 8:15
+ 7:27 Ин 8:14, Ин 9:29, Ин 19:9
+ 7:29 Мф 11:27, Ин 8:55

+ 7:30 Ин 10:39, Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 8:20, Ин 13:1

+ 7:31 Ин 8:30
+ 7:33 Мк 14:7, Ин 14:19, Ин 16:5
+ 7:34 Ин 8:21-22, Ин 13:33

+ 7:37 Мф 11:28, Саал 41:2, Мф 5:6, Ин 4:14, Ин 6:35

+ 7:38 Саал 35:10,
+ 7:39 Апос 2:4
+ 7:40 Ин 1:21
+ 7:42 Мф 2:1, Лк 2:4-7
+ 7:43 Ин 9:16, Ин 10:19
+ 7:48 1 Кор 1:20, 1 Кор 2:8
+ 7:50 Ин 3:1, Ин 19:39
+ 8:6 Лк 11:54, Лк 20:20
+ 8:7 Рим 2:1, Рим 2:22
+ 8:11 Ин 5:14
+ 8:12 Лк 2:30, Ин 1:4, Ин 1:9, Ин 12:35
+ 8:13 Ин 5:31
+ 8:14 Ин 13:3, Ин 16:28, Ин 7:27
+ 8:15 Ин 3:17, Ин 7:24, Ин 12:47
+ 8:16 Ин 5:30, Ин 16:32
+ 8:18 Ин 5:36, 1 Ин 5:9
+ 8:19 Мф 11:27, Ин 16:3
+ 8:20 Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 13:1
+ 8:21 Ин 7:34-35, Ин 13:33
+ 8:23 1 Ин 4:5, Ин 17:14
+ 8:26 Ин 15:15, Ин 3:33
+ 8:28 Ин 3:14, Ин 12:32, Ин 5:30, Ин 7:16
+ 8:29 Ин 4:34, Ин 6:38
+ 8:30 Ин 7:31

+ 8:32 Иак 2:12, 1 Пет 2:16, Рим 6:18, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 8:33 Мф 3:9
+ 8:34 2 Пет 2:19, Рим 6:16-20, Тит 3:3
+ 8:35 Төрүт. 21:10, Гал 4:30
+ 8:37 Ин 5:18, Ин 7:1, Ин 11:53
+ 8:39 Лк 19:9

+ 8:44 1 Ин 3:8, 1 Ин 3:10, 1 Ин 3:12, Төрүт. 3:4, 2 Кор 11:3, Арыл 12:9

+ 8:48 Мк 3:22, Ин 7:20
+ 8:49 Ин 5:23
+ 8:50 Ин 5:41, Ин 7:18
+ 8:51 Ин 5:24, Ин 11:26

+ 8:54 Евр 5:5, Ин 17:1, Апос 3:13, 2 Пет 1:17

+ 8:55 Ин 7:28-29
+ 8:56 Мф 13:17, Лк 17:22
+ 8:59 Ин 10:31
+ 9:2 Тахсыы 20:5,
+ 9:4 Ин 4:34, Ин 11:9, Ин 12:35
+ 9:5 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 12:46
+ 9:6 Мк 7:33, Мк 8:23
+ 9:7 Лк 13:4
+ 9:14 Ин 5:9
+ 9:16 Тахсыы 20:8-10, Ин 7:43, Ин 10:19
+ 9:17 Ин 4:19, Ин 6:14
+ 9:22 Ин 7:13, Ин 12:42, Ин 16:2
+ 9:29 Ин 7:27, Ин 8:14

+ 9:31 Саал 65:18, Аман өһө 15:8, Аман өһө 28:9,

+ 9:37 Ин 4:26
+ 9:40 Рим 2:19
+ 9:41 Ин 15:22, Иак 4:17
+ 10:6 Мк 6:52, Мк 8:17
+ 10:9 Саал 22:2,

+ 10:11 Саал 22:1, Саал 79:2, Евр 13:20, Ин 15:13, 1 Ин 3:16

+ 10:12 Мф 7:15, Апос 20:29
+ 10:15 Мф 11:27
+ 10:16 Ин 11:52, Лк 12:32
+ 10:17 Мф 3:17, Ин 5:20
+ 10:18 Ин 2:19
+ 10:19 Ин 7:43, Ин 9:16
+ 10:20 Мк 3:22, Ин 7:20, Ин 8:48,
+ 10:21 Тахсыы 4:11, Саал 145:8
+ 10:23 Апос 3:11, Апос 5:12
+ 10:24 Мф 26:63, Ин 1:24-25, Ин 1:41
+ 10:25 Ин 5:36
+ 10:28 Ин 3:16, Ин 17:12
+ 10:30 Ин 17:11
+ 10:31 Ин 8:59
+ 10:33 Мф 9:3
+ 10:34 Саал 81:6
+ 10:36 Ин 3:17, Саал 2:7, Мк 2:7, Мк 14:64
+ 10:38 Ин 14:10
+ 10:39 Лк 4:30, Ин 7:30
+ 10:40 Ин 1:28
+ 10:41 Ин 1:7, Ин 3:26, Ин 5:33
+ 10:42 Ин 7:31
+ 11:1 Лк 10:38-39
+ 11:2 Ин 12:3
+ 11:8 Ин 8:59, Ин 10:31
+ 11:9 Ин 9:4, Ин 12:35
+ 11:11 Мф 9:24, Мк 5:39,

+ 11:16 Мф 10:3, Мк 3:18, Лк 6:15, Ин 14:5, Ин 20:24, Ин 21:2, Апос 1:13, Ин 13:37

+ 11:24 Лк 14:14, Ин 5:29, Ин 6:39
+ 11:25 Ин 1:4, Ин 5:26, 1 Ин 1:2, 1 Ин 5:11
+ 11:26 Ин 5:24, Ин 8:51

+ 11:27 Саал 2:7, Мф 11:2, Ин 1:49, Мф 16:16, Мк 8:29

+ 11:35 Лк 19:41
+ 11:37 Ин 9:6-7
+ 11:38 Мф 27:60
+ 11:41 Ин 17:1
+ 11:42 Ин 3:17
+ 11:43 Ин 5:28
+ 11:44 Ин 5:28
• 11:45 Мф 26:1-5, Мк 14:1-22, Лк 22:1-2
+ 11:45 Ин 2:23
+ 11:50 Ин 18:14
+ 11:51 Мк 10:45
+ 11:52 Ин 10:16, 1 Ин 2:2
+ 11:53 Мк 14:1, Ин 5:18, Ин 7:1, Ин 8:37
+ 11:55 Тахсыы 12:1-30, Ин 2:13, Ин 6:4,
+ 11:57 Ин 7:11
• 12:1 Мф 26:6-13, Мк 14:3-9, Лк 7:36-50

+ 12:1 Тахсыы 12:1-30, Ин 11:55, Мф 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18

+ 12:2 Лк 10:38
+ 12:3 Ин 11:2
+ 12:6 Ин 13:29
+ 12:9 Ин 11:44
• 12:12 Мф 21:4-9, Мк 11:7-10, Лк 19:35-38
+ 12:13 Саал 117:25-26
+ 12:15 Мф 21:4-5
+ 12:16 Ин 2:22
+ 12:19 Ин 11:47-48
+ 12:21 Ин 1:44
+ 12:23 Ин 2:4, Ин 17:1
+ 12:24 1 Кор 15:36
+ 12:25 Мф 10:39, Лк 14:26
+ 12:27 Мк 14:34, Ин 13:21
+ 12:28 Мк 1:11, Мк 9:7
+ 12:29 Апос 23:9
+ 12:30 Ин 11:42
+ 12:31 Ин 16:11, 2 Кор 4:4, Кол 2:15
+ 12:32 Ин 3:14, Ин 8:28, Ин 6:44
+ 12:33 Ин 18:32
+ 12:34 Саал 88:5, Саал 109:4,

+ 12:35 Ин 1:4, Ин 8:12, Эф 5:8, Аман өһө 4:19, Ин 9:4, Ин 11:9, 1 Ин 1:6

+ 12:36 Лк 16:8, 1 Фес 5:5
+ 12:38 Рим 10:16
+ 12:40 Мф 13:15, Мк 4:12, Апос 28:27
+ 12:42 Ин 3:1, Ин 9:22, Ин 16:2
+ 12:43 Ин 5:44
+ 12:44 Мф 10:40, Ин 13:20, Ин 14:1
+ 12:45 Ин 14:9
+ 12:46 Ин 1:4, Ин 8:12, Ин 9:5
+ 12:47 Ин 3:17, Ин 4:42, Ин 8:15

+ 13:1 Тахсыы 12:1-30, Ин 12:1, Мк 14:41, Ин 2:4, Ин 7:6, Ин 8:20

+ 13:2 Ин 6:70
+ 13:3 Мф 11:27, Ин 17:2, Ин 8:14, Ин 16:28
+ 13:5 Мф 20:28, Лк 22:27

+ 13:8 1 Кор 6:11, Эф 5:26, Тит 3:5, Евр 10:22

+ 13:10 Ин 15:3
+ 13:11 Ин 6:64, Ин 18:2
+ 13:13 Мф 7:22, Мф 23:8, Лк 6:46, Флп 2:11
+ 13:14 1 Тим 5:10
+ 13:15 1 Пет 2:21
+ 13:16 Лк 6:40, Ин 15:20

+ 13:17 Мф 24:46, Лк 11:28, Иак 1:22, Рим 2:13

• 13:18 Мф 26:21-25, Мк 14:18-21, Лк 22:21-23
+ 13:18 Ин 6:70, Саал 40:10
+ 13:19 Мк 13:23, Ин 14:29, Ин 16:4
+ 13:20 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 12:44
+ 13:21 Мк 14:34, Ин 12:27
+ 13:23 Ин 19:26, Ин 20:2, Ин 21:7, Ин 21:20
+ 13:29 Ин 12:6
+ 13:31 1 Пет 4:11
+ 13:32 Ин 17:1, Ин 17:5
+ 13:33 Ин 7:34, Ин 8:21

+ 13:34 1 Ин 2:7-8, 1 Ин 3:11, 2 Ин 1:5, Ин 15:12

• 13:36 Мф 26:31-35, Мк 14:27-31, Лк 22:31-34
+ 13:37 Ин 11:16, Ин 21:19
+ 13:38 Ин 18:27
+ 14:1 Ин 12:44
+ 14:3 Ин 14:1, 1 Фес 4:17
+ 14:5 Ин 11:16
+ 14:6 Ин 1:17, Ин 11:25, Евр 10:20
+ 14:8 Ин 1:43, Ин 12:21
+ 14:9 Ин 12:45
+ 14:10 Ин 10:38
+ 14:11 Ин 5:36
+ 14:12 Ин 8:14, Ин 13:3, Ин 16:28

+ 14:14 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 15:16, Ин 16:23, 1 Ин 3:22

+ 14:15 Мф 28:20, 1 Ин 5:3, 2 Ин 1:6, Рим 13:10

+ 14:16 Ин 15:26, Ин 16:13
+ 14:17 1 Кор 2:14, Апос 2:4
+ 14:19 Ин 7:33
+ 14:21 Аман өһө 8:17, Ин 16:27
+ 14:22 Лк 6:16, Апос 1:13
+ 14:23 Арыл 3:20

+ 14:26 Ин 15:26, Ин 16:13, 1 Кор 2:10, 1 Ин 2:20, Лк 24:49

+ 14:27 Флп 4:7, Кол 3:15
+ 14:28 Ин 14:1-2, 1 Кор 11:3, 1 Кор 15:24
+ 14:29 Мк 13:23, Ин 13:19
+ 14:30 Ин 12:31, Эф 2:2
+ 15:2 Мф 3:10, Мф 7:19
+ 15:3 Ин 13:10
+ 15:4 1 Ин 2:6
+ 15:5 Рим 11:17, Ин 6:56, 1 Ин 3:24, Мк 4:20
+ 15:6 Мф 13:42
+ 15:7 Ин 14:14
+ 15:9 Мф 3:17, Ин 5:20

+ 15:11 Ин 3:29, Ин 16:24, Ин 17:13, 1 Ин 1:4, 2 Ин 1:12

+ 15:12 Ин 13:34

+ 15:13 Ин 10:11, 1 Ин 3:16, Рим 5:7-8, Эф 5:2

+ 15:14 Мк 3:35

+ 15:15 Ин 3:32, Ин 8:26

+ 15:16 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 14:14, Ин 16:23

+ 15:17 1 Ин 2:7, 1 Ин 3:11, 2 Ин 1:5
+ 15:18 Мк 13:13, Ин 7:7, 1 Ин 3:13
+ 15:19 Ин 8:23, Ин 17:14

+ 15:20 Мф 10:24, Лк 6:40, Ин 13:16, Ин 5:16, 1 Кор 4:12, 2 Кор 4:9, 1 Фес 2:15, 2 Тим 3:12

+ 15:22 Ин 9:41
+ 15:23 Ин 5:23
+ 15:24 Ин 7:31, Ин 10:37
+ 15:25 Саал 34:19, Саал 68:5

+ 15:26 Ин 14:17, Ин 16:13, Апос 5:32, 1 Ин 5:6-8

+ 15:27 Лк 24:48, Ин 19:35, Апос 1:8

+ 16:2 Ин 9:22, Ин 12:42, Апос 8:1, Апос 9:1, Апос 26:9

+ 16:3 Ин 18:19
+ 16:4 Мк 13:23, Ин 13:19, Ин 14:29
+ 16:5 Ин 7:33, Ин 14:12
+ 16:7 Ин 15:26
+ 16:9 Ин 8:24
+ 16:11 Ин 12:31, Кол 2:15

+ 16:13 Ин 14:17, Ин 15:26, 1 Ин 2:20, 1 Кор 2:10

+ 16:15 Ин 17:10
+ 16:16 Ин 7:33
+ 16:20 Мф 9:15
+ 16:22 2 Кор 6:10

+ 16:23 Мф 7:7-8, Мк 11:24, Ин 14:14, Ин 15:16

+ 16:24 Ин 3:29, Ин 15:11, Ин 17:13, 2 Ин 1:12

+ 16:25 Мк 8:32
+ 16:27 Ин 14:21
+ 16:28 Ин 8:14, Ин 13:3
+ 16:30 Ин 2:24-25
+ 16:32 Мф 26:31, Мк 14:27, Ин 8:16

+ 16:33 Ин 14:27, Кол 3:15, Рим 8:37, Арыл 3:21

+ 17:1 Ин 11:41, Ин 2:4, Ин 12:23, Ин 8:54, Ин 13:32

+ 17:2 Мф 28:18, Ин 5:22, Ин 13:3
+ 17:5 Ин 1:1-2
+ 17:8 Ин 6:69
+ 17:9 Лк 22:32
+ 17:10 Ин 16:15,
+ 17:11 Ин 10:30
+ 17:12 2 Фес 3:3, Ин 13:2, Ин 10:28

+ 17:13 Ин 3:29, Ин 15:11, Ин 16:24, 2 Ин 1:12

+ 17:14 Ин 8:23, Ин 15:19
+ 17:15 Мф 6:13
+ 17:17 Саал 118:160
+ 17:18 Ин 20:21
+ 17:22 Рим 8:30
+ 17:24 Ин 14:3
+ 17:25 Ин 8:55, Ин 10:15
+ 17:26 Мф 3:17, Ин 5:20
• 18:1 Мф 26:47-56, Мк 14:43-50, Лк 22:47-53
+ 18:1 Мф 26:36
+ 18:2 Лк 22:39
+ 18:3 Апос 1:16
+ 18:4 Ин 13:1, Ин 1:38, Ин 20:15
+ 18:9 Ин 17:12
+ 18:10 Лк 22:38
+ 18:11 Мк 10:38, Мк 14:36
• 18:12 Мф 26:57-58, Мк 14:53-54, Лк 22:54
+ 18:13 Лк 3:2, Апос 4:6
+ 18:14 Ин 11:50
• 18:16 Мф 26:69-70, Мк 14:66-68, Лк 22:55-57
• 18:19 Мф 26:59-66, Мк 14:55-64, Лк 22:66-71
+ 18:20 Ин 7:26
+ 18:22 Апос 23:2, Апос 23:4
+ 18:26 Ин 18:10

+ 18:27 Мф 26:64, Мк 14:72, Лк 22:60, Ин 13:38

• 18:28 Мф 27:1-2, Мф 27:11-14, Мк 15:1-5, Лк 23:1-5

+ 18:28 Апос 10:28,

+ 18:29 Лк 3:1, Лк 13:1, Апос 3:13, Апос 4:27, 1 Тим 6:13

+ 18:32 Мк 10:33, Ин 12:33
+ 18:33 Мф 2:2
+ 18:36 Ин 8:23, Ин 17:14
+ 18:37 Ин 3:11, 1 Ин 4:6
+ 18:38 Лк 23:41, Евр 4:15
+ 18:39 Мк 15:6-7
• 19:1 Мф 27:15-31, Мк 15:6-20, Лк 23:13-25
+ 19:4 Лк 23:41, Евр 4:15
+ 19:7 Ин 10:36,
+ 19:9 Апос 8:32-33
+ 19:11 Ин 18:2, Ин 18:14
+ 19:12 Апос 3:13
+ 19:15 Саал 92:1
• 19:17 Мф 27:32-44, Мк 15:21-32, Лк 23:26-43
+ 19:20 Евр 13:12
+ 19:24 Саал 21:19
+ 19:25 Лк 24:18, Лк 8:2
+ 19:26 Ин 13:23
• 19:28 Мф 27:45-56, Мк 15:33-41, Лк 23:44-49
+ 19:28 Саал 68:22
+ 19:34 1 Ин 5:6

+ 19:35 Ин 15:27, Апос 1:8, 1 Ин 1:1-3, Арыл 1:2

+ 19:36 Тахсыы 12:46, Саал 33:21, Мф 1:23, Мф 21:4, Мф 26:56

• 19:38 Мф 27:57-61, Мк 15:42-47, Лк 23:50-56
+ 19:38 Ин 7:13
+ 19:39 Ин 3:1, Ин 7:50, Мф 2:11
+ 19:40 Ин 11:44
• 20:1 Мф 28:1-10, Мк 16:1-8, Лк 24:1-12
+ 20:1 Лк 8:2
+ 20:2 Ин 13:23
+ 20:9 Саал 15:10, Лк 24:27
• 20:11 Мк 16:9-11
+ 20:12 Лк 24:4, Апос 1:10
+ 20:14 Лк 24:16, Лк 24:31, Ин 21:4
+ 20:15 Ин 1:38, Ин 18:4
+ 20:17 Мф 28:10, Рим 8:29, Евр 2:11
• 20:19 Мф 28:16-20, Мк 16:14-18, Лк 24:36-49
+ 20:21 Ин 17:18
+ 20:22 Төрүт. 2:7
+ 20:23 Мф 16:19, Мф 18:18
+ 20:24 Ин 11:16
+ 20:28 Ин 1:1, 1 Ин 5:20, Флп 2:6
+ 20:29 Мк 15:32, 1 Пет 1:8
+ 20:30 Ин 21:25

+ 20:31 Саал 2:7, Мф 14:33, Лк 1:35, Ин 1:7, Апос 19:4, Ин 3:14-15, 1 Ин 5:13

+ 21:1 Ин 6:1

+ 21:2 Ин 11:16, Ин 14:5, Ин 20:24, Ин 1:45, Ин 2:1, Мф 4:21, Лк 5:10

+ 21:4 Лк 24:16, Лк 24:31, Ин 20:14
+ 21:5 Лк 24:41
+ 21:6 Лк 5:4
+ 21:7 Ин 13:23
+ 21:14 Ин 20:19, Ин 20:26
+ 21:16 Апос 20:28, 1 Пет 5:1
+ 21:19 Ин 13:37, 2 Пет 1:14
+ 21:20 Ин 13:23, Ин 13:25
+ 21:22 Мф 16:27, Мк 9:1
+ 21:24 Ин 15:27, 3 Ин 1:12
+ 21:25 Ин 20:30

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: Иоанн

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- Иоанн

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА